سہیل رانا۔۔۔ اُچی پدھر داموسیقار تے گلوکار

اک زمانہ سی جدوں عموماً دھیمی طرز دے نغمے سرحد دے دونویں پاسوں تخلیق کیتے جا رہے سن جد کہ سہیل رانا نے پاپ (Pop) طرز دا ایہہ نغمہ کوکوکوری ناں جہڑا وحید مراد اتے فلمایا گیا سی تخلیق کیتا۔ ایہہ نغمیاں دی تخلیق تے طرزاں دے مروجہ سٹائل توں انحراف سی۔ سہیل رانا اک تعلیم یافتہ خاندان نال تعلق رکھدے سن۔ اوہناں دے والد آگرہ دے اک مشہور شاعر رانا اکبر آبادی سن۔ 1947 وچ اوہناں دا خاندان وی ہجرت کر کے پاکستان آ گیا سی۔ اوہناں ایتھے آ کے اپنی تعلیم جاری رکھی تے ڈی جے سائنس کالج دے ذریعے بی اے دی ڈگری (ابتدائی) کراچی یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔ مگروں نیشنل کالج کراچی توں حتمی ڈگری حاصل کیتی۔
اک روایتی خاندان نال تعلق ہون دی بنا تے سہیل رانا لئی موسیقی دے شعبہ نال فل ٹائم جڑے ہونا اک کٹھن مرحلہ سی۔ اوہ اکثر موسیقی دے مخالفاں کولوں ایہہ سوال کردے سن کہ حضرت امیر خسرو نے موسیقی دے آلات ساز وغیرہ تے راگ کیوں تخلیق کیتے؟ ایس طرح شاہ عبداللطیف بھٹائی جئے صوفیائے کرام نے صوفیانہ کلام تے راگ کیوں تخلیق کیتے؟
سہیل رانا لوکاں دے ایس متضاد رویے اتے اعتراض کردے سن کہ لوک قوالیاں تے غزلاں نال لطف اندوز وی ہوندے نیں تے فیر وی اوہ ایہناں تخلیقی لوکاں نوں کمتر مقام دیندے نیں جہڑے آرٹ دے ایس حصے دی جان نیں یعنی گلوکار تے موسیقار۔ ایس دہرے تے متضاد رویے نوں غلط ثابت کرن لئی سہیل رانا نے پرفارمنگ آرٹس دے ایس شعبہ (موسیقی) دا اپنے واسطے انتخاب کیتا تاں جے موسیقاراں تے موسیقی دے بارے ایس کمتر سوچ’ گھٹیا رویے دے اثرات نوں زائل کیتا جا سکے۔ ایہہ اک جرات مندانہ قدم سی۔ پاکستان وچ بطور اک کامیاب میوزک کمپوزر کئی سالاں تک فن موسیقی نال عملی وابستگی تے فنی خدمات مگروں اوہ کینیڈا چلے گئے۔ 14 اگست 2011 نوں حکومت پاکستان نے اوہناں نوں سب توں وڈے سول ایوارڈ ”ستارہ امتیاز” عطا کیتا۔ جیو ٹیلی ویژن نیٹ ورک دے پربندھ ہیٹھ اک شاندار میوزک کنسرٹ منعقد کیتا گیا جہدے وچ مشہور گلوکاراں نے اوہناں دے تخلیق کردہ گیتاں نوں دوبارہ گایا۔ ٹورنٹو (کینیڈا) وچ وی اوہناں نے ریٹائر زندگی نہیں گزاری۔ اوتھے 21مئی 2006 نوں سہیل رانا نے اک Anthem دی صورت وچ تے نٹاریو دے عوام لئی اک ”میوزیکل گفٹ” پیش کیتا۔ ایہہ موسیقی فیسٹیول دے موقع تے پیش کیتا گیا۔ ایہہ پہلا تے سب توں وڈا سائوتھ ایشین Multidicipline آرٹس فیسٹیول سی جہڑا اوتھے دے اک شہر MIssisanga وچ منعقد ہویا سی۔ سہیل رانا دا نغمہ ”آج جانے کی ضد نہ کرو” شاعر مسرور انور گلوکار حبیب ولی محمد تے اوہناں مگروں زبیدہ خانم نے گایا۔ بہت عمدہ کمپوز یشن سی۔ ایہہ گیت پی ٹی وی دے پروگرام ”میری پسند” وچ پیش کیتا گیا سی۔ پروگرام دے پروڈیوسر خواجہ نجم الحسن سن۔ ایس نغمہ نوں آشا بھوسلے نے وی گایا سی۔ اگرچہ Vocalsتے آرکسٹرا دی کمپیوٹر ریکارڈنگ وچ ہم آہنگی تے اوہناں دے درمیان تال میل دی کمی دی وجہ نال آشا دے گائے ہوئے گیت دی خامی اے۔ افسوسناک گل ایہہ اے کہ سہیل رانا نوں گیت دی ایس دھن دا خالق تسلیم نہیں کیتاگیا سی۔ ایس گیت نوں طلعت عزیز تے جگجیت سنگھ (ایہہ گلوکار ہن دنیا وچ موجود نہیں رہے) نے وی گایا اے۔ ایس توں ایس گیت تے ایہدی دھن دی مقبولیت دا اندازہ کیتا جا سکدا اے۔ ایہہ گیت بنیادی طور تے فلم ”بادل اور بجلی” لئی ریکارڈ کیتا گیا سی۔ انڈیا وچ فلم ”مون سون ویڈنگ” وچ فریدہ خانم دی آواز دا ایہہ گیت سہیل رانا دی اجازت دے بغیر شامل کیتا گیا سی۔ سہیل رانا نے فلم تے ٹیلی ویژن دونواں لئی موسیقی تے گیتاں دی دھناں دی تخلیق لئی بڑا کم کیتا اے۔
1974 توں 1976 تک پی ٹی وی کارپوریشن کراچی سنٹر وچ اوہ بطور جنرل منیجر نیشنل آرکسٹرا تعینات رہے۔ اگرچہ ایہہ آکھیا جاندا اے کہ سہیل رانا نے کئی استاداں کولوں موسیقی دے اسرار و رموز سکھے لیکن ایہہ وی آکھیا جاندا اے کہ اوہ ذہنی طور تے انڈین میوزک ڈائریکٹر نوشاد علی دے شاگر دسن۔ نوشاد نے سہیل رانا دی فنی مہارت بارے آکھیا سی کہ سہیل دی کمپوزیشنز وچ آرکسٹرا دے بہت عمدہ ٹکڑے تے گیت دے درمیان وقفیاں والے حصیاں وچ اوہناں دی (نوشاد) دی نغمگی دے رنگ جئی مشابہت پائی جاندی اے۔
گیت ”اکیلے نہ جانا’ ہمیں چھوڑ کر تم” گلوکارہ مالا تے اداکارہ زیبا اتے فلمایا گیا سی۔ ایس گیت دی گائیکی تے فلم ”نائلہ” دے گیتاں دی گائیکی مگروں اوہناں دی گلوکاری عروج اتے جا رہی سی۔ ایہہ گیت سہیل رانا دے دل دی گہرائیاں توں نکلیا ہویا تے گلوکارہ مالا دی گلوکاری لئی یقینا تمنا دا دوجا تے اگے ول ودھدا ہویا قدم ثابت ہویا۔ ایس فلم دے خوبصورت گیت سہیل رانا لئی نگار ایوارڈ تے گریجویٹ ایوارڈ جتن دا کارن بنے۔ سہیل رانا دا ماسٹر پیس ترانہ ”سوہنی دھرتی اللہ رکھے’ قدم قدم آباد تجھے” شروع وچ شہناز بیگم’ اوہناں مگروں مہدی حسن تے فیر ناہید اختر نے ایہہ گیت گایا۔ ہن ایس گیت نوں اک قومی گیت دی حیثیت حاصل ہو چکی اے۔ ایسے طرحاں اوہناں دا اک ہور مقبول گیت ”جیوے جیوے پاکستان” ایہہ گیت بنگلہ دیش دے قیام توں پہلاں دی تخلیق اے۔ شہناز بیگم’ فردوس بیگم تے رونا لیلیٰ وانگوں بنگلہ دیش نال تعلق رکھدیاں سن لیکن اوہناں دے ایہہ گیت اج وی پاکستانی کلچر دی نمائندگی وچ بہت ای اہمیت تے مقبولیت دے حامل نیں۔
اوہ جدوں دوبارہ پاکستان آئیاں سن تے اوہناں نے پی ٹی وی لئی ایہناں گیتاں نوں دوبارہ گایا تے خوب داد وصول کیتی۔ ایس طرحاں اک ہور گیت ”میں بھی پاکستان ہوں تو بھی پاکستان ہے” نے کامیابی تے مقبولیت دے جھنڈے گڈ دتے۔ انج دی ای نوعیت دے ہور گیتاں وچ ایہہ شامل نیں ”سنگ سنگ چلتے رہنا’ دوستی ایسا ناطہ’ اللہ اکبر’ تے شادا بھئی شادا” تعلیم یافتہ گھرانیاں دے بچیاں دی شائستہ آوازاں دی تربیت’ ترویج تے فروغ لئی سہیل رانا دی کوششاں تے خدمات دا ذکر کرنا وی بہت ضروری اے۔ 19ورھیاں تک نشر ہون والے اوہناں دے ہفتہ وار بچیاں لئی پروگرام ”کلیوں کی مالا” تے ”سنگ سنگ چلیں” (1968,1987) بہت ای قابل داد پروگرام سن۔ ایہناں پروگراماں لئی اوہناں نے تقریباً دو ہزار توں ودھ گانے تخلیق کیتے۔ ایہناں پروگراماں وچ موسیقی دی تربیت دے نتیجہ وچ گلوکار منظرعام اتے آئے جہناں وچ درج ذیل نام خصوصی طور تے شامل نیں۔
محمد علی شہکی’ امجد حسین’ عالمگیر’ مونا سسٹرز’ بیجمن سسٹرز’ عدنان سمیع’ وسیم بیگ’ نازیہ حسن’زوہیب حسن’افشاں احمد’نازنین وحیدی تے فاطمہ جعفری۔ ایہناں وچوں کئی گلوکار بہت کامیاب تے مشہور ہوئے۔ سہیل رانا اپنے زیرتربیت طالبعلماں نوں اک چنگا مسلمان بنن دی تربیت وی کردے رہندے سن۔
ایہہ 1967ء دا زمانہ اے۔ مہدی حسن نے موسیقی نال محبت رکھن والیاں دے دل جت لیتے نیں۔ سہیل رانا دا گیت ”اک نئے موڑ پر لے آئے ہیں حالات مجھے” (فلم احسان) ایس فلم نے جوبلی دا اعزاز پایا تے ایہدے دوجے مقبول تے معروف نغمے سن۔ ”اے میری زندگی’ اے میرے ہم سفر” تے ”دو اکھیاں’ ایہہ دو سکھیاں” ایس طرح سہیل رانا دے طرز موسیقی نے لوکاں نوں عام سطح توں اتے چکیا۔ ایس توں لوکاں نوں تحریک تے ترغیب ملی۔ سہیل دے کجھ بے حد پسندیدہ تے مقبول گیت ”یہ خوشی عجیب خوشی’ جب سے دیکھا ہے تمہیں دل کا عجب عالم ہے” سائے کی طلب کرنے والو” بے تاب ہوا ادھر تم’جب پیار میں دو دل ملتے ہیں’ میری قسمت کا پتا ہے میری کیا خطا ہے’ اے میری زندگی اے میرے ہم سفر’ وعدہ کرو ملو گے’ راتیں تھیں چاندنی’ (حبیب ولی محمد)’ آشیاں جل گیا’ ہائے بے قرار تمنا’ تجھ جیسا دغا باز میں نے دیکھا نہیں رے’ بانسری بجانے والے’ دھیرے دھیرے پائوں رکھ گوری” سہیل رانا نوں پروقار صدارتی ایوارڈ تمغہ برائے حسن کارکردگی عطا کیتا گیا۔ اوہناں نوں فلم ارمان اتے نگار ایورڈ دتا گیا۔ خیبر میل جئی البم لئی اوہناں نوں EMIولوں گولڈ ڈسک پیش کیتی گئی۔ یونائٹیڈ نیشن پیس منیجر ایوارڈ 1987 وچ نیویارک وچ عطا کیتا گیا۔
فلم ”بادل اور بجلی” پراثر موسیقی پاروں بہت کامیاب رہی سی۔ ایس فلم دے گیتاں دی تازگی اج وی فلم بیناں دی یاداں دا اثاثہ اے۔ اوہناں دا اک نوعمر طالبعلم انوار ابراہیم بہت خوش الحان نعت خوانی کردا اے۔ اوہدی حمدو ثنا اتے مبنی بہت خوبصورت طرزاں وچ دو کیسٹاں جان مدینہ حصہ اول تے حصہ دوم عوام الناس تک پہنچ چکیاں نیں۔ ایہناں دونواں کیسٹاں وچ نعتیہ کلام سہیل رانا دے والد رانا اکبر آبادی دا اے۔