کلوننگ دی حقیقت

اسد مفتی

میرے پچھلے اک کالم (جہڑا کجھ عرصہ پہلاں چھپیا) دے چھپن مگروں ایس ناچیز نوں بہت سارے پڑھن والیاں دے ٹیلی فون ملے جہدے وچ اوہناں نے ایس معلوماتی کالک دی مبارکباد توں علاوہ ایسے موضوع تے ہور جانن دی خواہش دا اظہار کیتا۔ ایہناں بندیاں دی گل بات توں جتھوں تک میں اندازہ لایا اے اوہ ایس دریافت تے نوع انسانی دی کامیابی بارے ایہ جاننا چاہندے نیں کہ انسانی کلوننگ ول سائنس دا سفر کنی تیزی نال جاری اے؟ ایس لئی ایس بارے اپنے حساب نال عرض کرنا واں میرا ایہ کالم تسیں گزشتہ توں پیوستہ سمجھ لوو۔
فروری 1997ء وچ بھیڈ ڈولی دی کلوننگ توں حوصلہ پا کے کئی سائنس داناں نے اعلان کیتا سی کہ اوہ کلوننگ دے راہیں نواں انسان تخلیق کر سکدے نیں۔ سائنس داناں دے ایس اعلان توں مذہبی تے سیاسی حلقیاں وچ بڑی چنتا دا اظہار کیتا گیا سی جہدے وچ یورپ تے امریکہ سنے دنیا دے تقریباً ہر ملک نے انسانی کلوننگ تے قنونی امتناع دا اعلان کر دتا سی پر بعد دیاں تفصیلاں توں ایہ انکشاف ہویا کہ مکمل امتناع کسے وی ملک وچ لاگو نہیں کیتا جا سکدا۔ مجوزہ قنوناں وچ ایہ گنجائش رکھی گئی اے کہ لیبارٹریاں دی سطح تے انسانی کلوننگ دے تجربے جاری رہن پر ایہناں تجربیاں توں تیارشدہ مواد نوں کسے خاتون دے جسم وچ منتقل نہ کیتا جاوے ایس گنجائش دی حد تک کئی تجربے کیتے گئے نیں تے اوہناں دیاں رپورٹاں توں پتہ لگدا اے کہ انسانی کلوننگ ول انسان دا سفر تیز رفتاری نال جاری اے۔ فی الحال سائنس دان تجربیاں بارے عالم انسانیت نوں ایہ بشارت دیندے نیں کہ جینٹک ٹیکنیک نال ایہ ممکن ہو جاوے گا کہ انسانی اعضاء دی پیوندکاری لئی کسے انسان توں اوہدے اعضاء دا عطیہ لین دی محتاجی ختم ہو جاوے گی تے ضروری اعضاء نوں مصنوعی طور تے تیار کر لیا جاوے گا پر ایہدے نال کجھ اخباری نامہ نگاراں نے ایہ خدشہ وی ظاہر کیتا اے کہ جینی حیاتیات دی تحقیقات نوں کیمیائی اسلحہ سازی وچ استعمال کیتا جا سکدا اے ایہ خدشے اپنی تھاں تے ٹھیک ہو سکدے نیں کہ کسے وی نویں ایجاد یاں دریافت وچ منفی پہلو وی پائے جاندے نیں پر کلوننگ سائنس دان ایہ استدلال کردے نیں کہ کلوننگ تجربے انسان دی محرومیاں دا واحد علاج نیں۔ مثلاً کسے مرحوم عزیز نوں دوبارہ زندہ پا لینا’ طبی تحقیق’ نسل انسانی دے بہتر ڈیزائن’ جسم انسانی دے نکارہ حصیاں یاں فالتو پرزیاں دی تیاری وغیرہ وغیرہ ایس لئی ایس تحریک دے قائد سائنس دان ڈاکٹر ہربرٹ کہندے نیں کہ کلوننگ دا ڈر بڑا ودھا چڑھا کے پیش کیتا جا رہیا اے جے ایس ٹیکنیک نوں نظم و ضبط دے نال بروئے کار لیاندا جاوے تے ایہدے نال انساناں تے جانوراں دوہاں دا بھلا ہووے گا۔ انسانی تریخ ایس گل دی گواہ اے کہ جدوں وی کوئی امید افزا امکان سامنے آیا تے کسے نہ کسے بندے نے ایس تجربے نوں اگے ودھان دی کوشش ضرور کیتی۔ سائنس دی تریخ وچ وی انج ای ہویا اے۔
نوبل انعام یافتہ ڈاکٹر واٹسن نے ڈی این اے دی ترکیب دا راز دسیا۔ ڈاکٹر واٹسن کلوننگ تجربیاں دے حمایتی نیں تے ایس میدان وچ جینی منصوبہ ورگے اہم سائنسی تجربیاں دے روح رواں نیں۔ دوستاں نوں یاد ہووے گا کہ کجھ ورھے پہلاں بھارتی نژاد نوبل انعام یافتہ ڈاکٹر کھرانا نے مصنوعی جین دی تیاری دا اک اہم تجربہ کیتا سی۔ بعد وچ وی کافی عرصہ تک انسانی کلوننگ دے نکام تے کامیاب تجربے ہوندے رہے ایتھوں تک کہ ڈولی بھیڈ دی کلوننگ نے عالمی ضمیر نوں جھنجھوڑ دتا۔ ڈولی دے بعد دے تجربیاں وچ سب توں پہلاں مساچیو سیل ریسرچ دا ناں اخباراں دی زینت بنیا جتھے مئی 2008ء وچ ہوبہو مشابہ بچھڑے تیار کیتے گئے سن۔ جون 2009ء وچ اک چوہے دی تیاری دی خبر آئی تے اوہدے پنج مہینے بعد نومبر 2009ء وچ ایہ چونکا دین والی خبر آئی کہ جاپان وچ گاں دے ددھ دے خلیاں نال گاں دا کلوننگ تیار کر لیا گیا۔ ایسے دوران اک امریکی ماہر طبیعات نے اعلان کیتا کہ اوہ دو ورھیاں وچ انسانی خلیہ تیار کر دین گے جدوں اوہدے ایس اعلان تے قنونی امتناع لاگو کرن تے تجربہ گاہواں نوں انسانی جین نہ دین دی کوشش کیتی گئی تے اطالوی سائنس دان نے اعلان کیتا کہ اوہ آپ اپنی کلوننگ تیار کر لین گے۔
کلوننگ ٹیکنیک دے میدان وچ ایس ویلے نمائندہ تحقیقی کم امریکی’ برطانوی تے اطالوی سائنس داناں نے سرانجام دتا اے۔ ایہناں سائنس داناں نے پہلی واری انسانی بیضہ (انڈا) توں ازلی انسانی خلیے کڈھ کے اوہدی پرداخت کیتی اے کیوں جے ایہ خلیے ضائع شدہ حمل توں حاصل کیتے جا سکدے نیں ایس لئی ایہ سائنس دان کہندے نیں کہ ہن ساڈی راہ وچ کوئی اخلاقی بندش وی نہیں کیوں جے ضائع شدہ حمل تے بے جان ہوندا اے بہرحال ایس موضوع تے بحث جاری اے پر ایہ گل طے اے کہ ایس ٹکنیک دے بہت سارے فائدے نیں۔ مثلاً ایہدی مدد نال جسم وچ اجہے جین سرایت کرائے جا سکدے نیں جو کئی موروثی بیماریاں دے خاتمے وچ مددگار ثابت ہو سکدے نیں۔ انسانی اعضاء دی کلوننگ وچ وی ایہ ٹیکنیک استعمال کیتی جا سکدی اے جگر’ تلی یاں ہڈیاں دا گودا لیبارٹری وچ تیار کیتا جا سکدا اے تے معلولی نشوونما دے بعد ایہدی پیوندکاری مریض دے جسم وچ کیتی جا سکدی اے جتھے اوہ مریض دے خون تے پل کے مکمل حجم نوں اپڑ جاوے گا ایس طرح انسانی اعضاء دی خریدوفروخت تے بازیابی دے مسئلے تے قابو پایا جا سکے گا اجے حال ای وچ ہالینڈ دے اک جریدے نے لکھیا اے کہ ذیابیطس’ امراض قلب’ اعصابی کمزوری’ نساں دی سختی’ بلڈٹرانسفر’ ہیپاٹائٹس تے کسے وی قسم دے کینسر ورگے امراض دا تسلی بخش علاج جینیاتی کلوننگ ای اے جہدے راہیں تلف شدہ خلیاں دی تبدیلی’ مرمت یاں اوہناں دی صحیح دیکھ بھال کیتی جا سکدی اے تے ڈاکٹر کولنز دے بقول میں بڑی عجزوانکساری نال کہنا واں کہ اسیں تخلیق انسانی دی اوہ کتاب پڑھن دے قابل ہو گئے آں جہدا علم ایس توں پہلاں نہیں سی۔
پابند مقدر ہو کر بھی ہر چیز پہ قادر ہے انساں
مجبور کا جب یہ عالم ہے مختار کا عالم کیا ہو گا