اپنے اندر جھاتی مارن دی لوڑ
شکیل امجد صادق
سوڈان دے اک بندے نے اک مضمون لکھیا تے ایس مضمون دا ترجمہ کار نے جہڑا ترجمہ کیتا اوہنوں پڑھ کے انسان دے لوں کھڑے ہو جاندے نیں کہ کتھے اسیں مسلمان جو ارض و سماء وچ اعلیٰ و ارفع سمجھے جانے آں تے کتھے ایہ غیرمسلم جہناں لئی جہنم بنائی گئی اے اوہناں دا کردار کیسا اے؟ تے اج اسیں مسلماناں دا کردار کیسا اے۔ ایس مضمون وچ اوہنے اپنے نال پیش آن والے دو دلچسپ واقعے بیان کیتے نیں۔
پہلا واقعہ کجھ ایس طرح اے اوہ کہندا اے کہ مینوں آئرلینڈ وچ میڈیکل دا امتحان دینا سی۔ امتحان دی فیس 309 ڈالر سی۔ میرے کول کھلی رقم نہیں سی ایس لئی میں 310 ڈالر بھر دتے۔ ایہدے وچ اہم گل ایہہ وے کہ میں امتحان وچ بیٹھا’ امتحان وی دے دتا تے کجھ وقت گزرن دے بعد سوڈان واپس آ گیا اک دن اچانک آئرلینڈ توں میرے کول اک خط آیا۔ اوس خط وچ لکھیا سی کہ ”تسیں امتحان دی فیس بھرن ویلے غلطی نال 309 دی تھاں 310 ڈالر جمع کروا دتے سن۔ اک ڈالر دا چیک تہانوں گھلیا جا رہیا اے’ کیوں جے اسیں اپنے حق توں زیادہ نہیں لیندے” حالاں کہ ایہ گل اوہ وی جان دے سن کہ لفافے تے ٹکٹ تے اک ڈالر توں ودھ خرچ ہوئے ہون گے پر اوہناں نے ایس گل دی پروا کیتے بناں اوہناں نے اپنے خرچے تے چیک گھلیا۔
دوجا واقعہ کجھ ایس طرح اے کہ میں کالج تے اپنی رہائش دے درمیان جس راہ توں گزردا سی اوس راہ وچ اک عورت دی دکان سی۔ جہدے توں میں 18 پینس وچ اک ڈبہ خریدا سی اک دن ویکھیا کہ اوہنے اوسے طرح دا اک ہور ڈبہ رکھیا اے جہدے تے قیمت 20 پینس لکھی ہوئی اے۔ مینوں حیرت ہوئی تے اوہدے توں پچھیا کہ دوہاں ڈبیاں دی نوعیت وچ کوئی فرق اے؟ اوہنے کہیا: نہیں’ دوہاں دی کوالٹی اکوجہی اے۔ میں پچھیا کہ فیر قیمت دا ایہ فرق کیوں؟ اوہنے جواب دتا کہ نائیجیریا’ جتھوں ایہ ڈبہ ساڈے ملک وچ آندا اے اوہدے نال کجھ مسئلے پیدا ہو گئے نیں جہدی وجہ نال قیمت وچ اچھال آ گیا اے۔ زیادہ قیمت والا مال نواں اے’ اوہنوں اسیں 20 دا ویچ رہے آں تے گھٹ قیمت والا پہلے دا اے اوہنوں اسیں 18 دا ویچ رہے آں۔ میں کہیا’ فیر تے 18 والا ای خریداں گے جدوں تک ایہ ختم نہ ہو جاوے؟ 20 والا تے ایہدے بعد ای کوئی خریدے گا۔ اوہنے کہیا: ہاں’ ایہ مینوں پتہ اے’ میں کہیا دوہاں ڈبیاں نوں مکس دیو تے 20 دا ای ویچو کسے لئی قیمت دا ایہ فرق سمجھنا مشکل ہووے گا۔ اوہنے میرے کن وچ پھسپھساندے ہوئے کہیا: توں کوئی لٹیرا تے نہیں؟ مینوں اوہدا ایہ جواب عجیب لگا تے میں اگے ودھ گیا۔ پر ایہ سوال اج وی میرے کناں وچ گونج رہیا اے کہ کیہ میں کوئی لٹیرا تے نہیں؟ ایہ کہڑا اخلاق اے؟ اصل وچ ایہ ساڈا اخلاق ہونا چاہیدا سی۔ ایہ ساڈے دین دا اخلاق اے۔ ایہ اوہ اخلاق اے جو ساڈے نبی کریمۖ ہوراں سانوں سوکھایا سی’ پر؟ اپنی ایمانداری نال دسو کیہ اسیں لٹیرے نہیں؟ جگاڑ وچ حلال حرام نوں اک ای گڈی نال مدھدے چلے جانے آں۔ ہن ملک دی حالت تے اک نظر مارو۔
اک ٹرک ڈرائیور اپنے شاگرد دے نال اک ہوٹل تے رکیا’ کھانا کھادا تے دو چرس دے سگرٹ پیتے تے شاگرد نوں بولیا کہ چل توں وی کیہ یاد کریں گا اج ٹرک توں چلا’ پر ٹرک چلان توں پہلاں ٹائر’ پانی چیک کر لے۔ شاگرد بڑا خوش ہویا کہ اج ٹرک چلاواں گا’ اوہنے جلدی نال ریڈی ایٹر دا پانی چیک کیتا’ ٹائر ول آیا تے ویکھیا ٹائر پنکچر سی’ اوہنے استاد نوں ٹائر دے بارے دسیا ‘استاد نے کہیا جلدی نال وڈا جیک لا تے ٹائر بدل دے’ اینی دیر وچ استاد نے دو ہور چرس دے سگرٹ پیتے’ جدوں ٹائر بدل دتے تے استاد نے شاگرد نوں کہیا کہ میں ہن تھوڑی دیر سون لگا واں توں ٹرک چلانا شروع کر دے’ کنڈیکٹر کجھ جوش وچ تے کجھ چرس دے نشے وچ سپیڈ دتی جا رہیا سی’ کافی دیر بعد جدوں استاد دی اکھ کھلی تے اوہنے کنڈیکٹر توں پچھیا۔ ہاں بھائی کنڈیکٹر کتھے پہنچے’ کنڈیکٹر بولیا’ استاد جی تھاں دا تے نہیں پتہ پر میں کافی سپیڈ وسپیڈ جا رہیا واں۔ استاد بولیا’ اچھا توں گڈی سائیڈ تے رک میں آپ چلانا واں۔ شاگرد نے ایکسیلیٹر توں پیر ہٹایا تے گڈی روک دتی’ استاد تھلے اتریا تے ویکھیا سامنے اک ہوٹل اے۔ استاد نے ہوٹل والے توں پچھیا کہ بھائی ایہ کہڑی جگہ اے۔ ہوٹل والا حیران ہو کے اوہناں دوہاں ول تکن لگ پیا تے بولیا جناب تسیں اوسے تھاں ای او جتھوں تسیں کھانا کھادا’ اسیں تے سمجھے شاید ٹرک وچ کوئی خرابی اے ایس لئی ٹرک جیک تے لا کے تسیں ایکسیلیٹر دبائی جا رہے او۔
ایہو حال 74 ورھیاں توں ساڈے ملک دا اے’ اقتدار دے نشے وچ ٹن ہو کے ایہ ہوس دے پجاری حکمران پاکستان نوں انج ای چلا رہے نیں نہ پاکستان اگے جاندا اے تے نہ ای ایہناں ورگے نکام ترین حکمراناں توں چھٹکارا ملدا اے تے اسیں دین و دنیا توں کوسوں دور ہوندے جا رہے آں۔ بقول جدید لب و لہجے دے شاعر رضااللہ حیدر:
ایسا لگتا ہے کہ اب اور کہیں نکلے گا
آج کی رات یہاں چاند نہیں نکلے گا
لوگ سونے سے بنے دفن کیے ہاتھوں سے
یہ خزانہ بھی کہاں زیرِ زمیں نکلے گا
