صحافی اندروں باہروں خطرے وچ

پچھلے دیہاڑے جی ٹی روڈ تے پی ٹی آئی ریلی دی رپورٹنگ دوران کنٹینر تھلے دب کے مرن والی نیوزچینل فائیو دی صحافی صدف نعیم دے بارے ہن تک تسیں بہت کجھ پڑھ تے سن چکے ہوو گے۔ ایہ اجہی موت اے جہدے وچ غفلت’ لاتعلقی’ لاپرواہی’ پیشہ ورانہ فرائض دے نکافی حفاظتی وسیلیاں دے نال بجاآوری’ ملازمتی عدم تحفظ دے ڈر پاروں غیرضروری خطرے مول لین تے ریٹنگ دی ریس وچ اگے رہن دے مسلسل بالائی دبائو سنے ہر شے صاف صاف ٹپک رہی اے۔ نہ تے ایہ پہلا واقعہ اے تے نہ ای آخری۔ صحافت خاص کر فیلڈ رپورٹنگ دا شعبہ کدی وی سوکھا نہیں رہیا پر اج ایہناں شعبیاں نال جڑے بصری و خبری کارکناں نوں چوہاں پاسیوں خطریاں دا سامنا اے۔ پتہ نہیں کہڑا اندرونی و بیرونی حادثہ جان لیوا ثابت ہو جاوے یاں معذور کر دیوے۔ خودکشی دے واقعات دی رپورٹنگ کرن والے ہن معاشی جبر تے بیروزگاری دے ڈر توں گھابر کے آپ اک دل خراش خبر بن رہے نیں۔
صحافیاں لئی دھمکیاں’ نفسیاتی و جسمانی خطرے تے جابرانہ قنوناں دے پنجے توں بچدے ہوئے فرائض منصبی نبھانا ہمیشہ توں اک وڈا چیلنج رہیا اے۔ اجہی مشکلات دا سامنا کسے اک ملک یاں خطے دے صحافیاں نوں نہیں سگوں عالمگیر سطح اُتے اے۔ حملہ کسے تے کسے ویلے وی کدھروں وی ہو سکدا اے۔ بھاویں اوہ مقبوضہ فلسطین وچ الجزیرہ دی بیوروچیف شیریں ابوعاقلہ ہون جو اسرائیلی فوجی نشانچیاں دی گولی دا سوچیا سمجھیا نشانہ بن جان یاں پلٹزرز انعام یافتہ بھارتی بصری صحافی دانش قریشی جو افغانستان وچ فرنٹ لائن رپورٹنگ کردے ہوئے مر گئے یاں فیر بی بی سی دے گرم و سردچشیدہ رپورٹر فرینک گارڈنر ہون جو 2014ء وچ ریاض وچ اک دہشت گرد شبخون وچ ڈاڈھے زخمی ہو گئے تے اوہناں دے ساتھی کیمرہ مین سائمن کمبرز جاں بحق ہو گئے۔ ایسے طرح وزیرستان وچ بی بی سی دے سابق نامہ نگار دلاورخان وزیر نوں نومبر 2006ء وچ نامعلوم بندیاں نے راولپنڈی دے اک مصروف کاروباری مرکز وچ ٹیکسی توں لاہ کے لے گئے۔ جدوں میڈیا وچ رولا پیا تے اگلے دن سڑک تے سالم چھڈ دتا گیا پر میں بین الاقوامی اداریاں دیاں مثالاں دے رہیا واں کہ خطرہ اوہناں نوں وی اکوجیہا اے۔ بس ایناں فرق اے کہ اوہناں دے رپورٹراں نوں تنخواہ تے دوجی مراعات لگے بندھے وقت تے ملدیاں نیں۔ آئوٹ سٹیشن اسائنمنٹ تے گھلدے ہوئے اطمینان کیتا جاندا اے کہ کدھرے اوہناں نے اجنبی’ مخاصمانہ تے غیرمحفوظ ماحول وچ کم کرن دا خصوصی لازمی کورس کر رکھیا اے۔ اوہناں دی ٹیم دا اوس تھاں تے حفاظت دا بندوبست ہے کہ نہیں۔
ایہناں لازمی ضرورتاں لئی ادارے وچ ہیلتھ اینڈ سیفٹی دا امدادی شعبہ وکھرا چوی گھنٹے فعال رہندا اے تے اوہدا ہنگامی رابطہ نمبر ہر فیلڈ رپورٹر جان دا اے۔ کافی اداریاں دا اتفاق اے کہ کوئی وی خبر رپورٹر دی جان توں ودھ قیمتی نہیں ہو سکدی۔ ایہدے الٹ اسیں جے اپنے اداریاں تے ایہناں وچ کم کرن والیاں دا مالی تے پیشہ ورانہ حال’ تربیتی معیار یاں ہیلتھ اینڈ سیفٹی دے بنیادی اصولاں تے عمل درآمد ویکھ لیے تے شاید ای کوئی ابلاغی ادارہ ہووے جو سینہ ٹھوک کے کہہ سکے کہ اسیں اپنے کارکناں دا دفتر دے اندر تے فیلڈ وچ پیشہ ورانہ تقاضیاں دی روشنی وچ پورا خیال رکھدے نیں۔ جتھے کیمرہ تے بیمہ شدہ ہووے پر کیمرہ مین انشورڈ نہ ہووے جتھے رپورٹر پنشن نہ پان والے لکھاں شہریاں دی دکھ بھری معاشی کہانی تے سنا رہیا ہووے پر اپنے آپ دا ایہ ای پتہ نہیں کہ اگلی تنخواہ کدوں ملے گی یاں فیر اچانک چھٹی ہو جاوے گی۔
جتھے اک ٹھنڈے ہال وچ لگے ڈیجیٹل پینلز تے نیوزڈیک تے بیٹھے خبری ارسطو ایہ احکامات تے صادر کر رہے ہون کہ اے رپورٹر فلاں تھاں چلے جائو’ ہن فلاں دا انٹرویو لے لوو’ ڈیوٹی دا وقت ختم ہو گیا تے کیہ ہویا۔ ہور اٹھ گھنٹے تک ڈٹے رہو’ جلوس دے وچکار چلدا رہو تاں جے سکرین بھری بھری نظر آوے۔ ایہ احکامات عورت مرد لئی اکوجہے نیں کیوں جے ایہ صحافت اے جتھے صنفی امتیاز دی کوئی گنجائش نہیں پر ایہناں ارسطوئواں نوں ککھ پرواہ نہیں ہوندی کہ فیلڈ رپورٹر یاں کیمرہ مین توں ایہو پچھ لین کہ کھانا کدوں کھادا؟ رہ کتھے رہیا ایں’ آل دوالے دا ماحول کناں دوستانہ یاں معاندانہ اے’ پچھلے چوی گھنٹے وچ آرام دے کنے لمحے ملدے نیں’ صحت کیسی اے’ موسم کناں شدید یاں معتدل اے رات نوں کتھے رکیں گا؟ جیب وچ کیش کناں اے؟ گھر والیاں نال گل ہوئی؟۔سوچو دوجے شہراں تے قصبیاں وچ ایہناں اداریاں نال جڑے اعزازی تے علامتی تنخواہ دار رپورٹر کس حال وچ ہون گے پر اوہناں توں وی اسمان توں تارے توڑ کے لیان دی فرمائش مسلسل رہندی اے۔
اجہے ماحول وچ کہڑی آزادی صحافت’ کیسے ظالمانہ قنون’ کس قسم دی ریاستی بے حسی دا شکوہ’ کتھوں دی پیشہ ورانہ اقدار’ لفافہ تے ٹائوٹ جرنلزم تے کیسی تف؟ بس ہر قیمت تے چیکدی’ دھاڑدی رپورٹنگ نال سکریناں لال پیلیاں’ نیلیاں رہنیاں چاہیدیاں نیں۔ میرے منہ وچ پیاز ٹھنسی اے تے میں دوجے دے دنداں وچ پھسے لہسن دے جوئے تے تنقید کر رہیا واں۔ تسیں بھاویں اپنی تشفی لئی ایس طرزعمل نوں صحافت کہہ لوو پر آسان اردو وچ ایہنوں صنعتی ”خرکاری” کہندے نیں۔٭