آخر بنے گا کیہ؟

روہیل اکبر

پاکستان وچ ودھدی ہوئی مہنگائی’ بے روزگاری’ سیاسی عدم استحکام’ توانائی بحران تے مجموعی معاشی بدحالی دی وجہ نال ہن گھٹ توں گھٹ دس کروڑ بندے ڈھڈ بھر کے کھانا نہیں کھا سکدے نیں۔ لوک صحت تے تعلیم اتے کمپرومائز کرن تے مجبور ہو چکے نیں تے اپنے بالاں نوں سکولاں توں کڈ کے کم اتے لا رہے نیں۔ ملک وچ نفرت دی سیاست تے قومیت نوں ہوا دتی جا رہی اے جہدے توں سماج تباہ ہو رہیا اے تے اقتصادی حالات خراب توں خراب تر ہو رہے نیں۔ بجلی مسلسل مہنگی کیتی جا رہی اے تے معاشی حالات تشویشناک ہوندے جا رہے نیں۔ سیاسی محاذ آرائی نے ڈیفالٹ دے اندیشے نوں ہور ودھا دتا اے تے روپے نوں ٹشو پیپر وانگوں بے قدر کردتا اے۔ حکومت اقتصادی میدان وانگوں سماجی تے تعلیمی شعبہ وچ وی بہتر کارکردگی نہیں وکھا سکی اے جو افسوسناک اے۔ درجناں سرکاری تے نجی یونیورسٹیاں دیوالیہ ہو رہیاں نیں مگر کسے نوں تعلیمی نظام دی تباہی دی فکر نہیں اے جو ملک دے مستقبل نال کھیڈن دے مترادف اے تے اُتوں ودھدی آبادی دے کارن سانوں سنگین معاشی مسئلیاں دا سامنا اے۔ اقوام متحدہ نے پیش گوئی کیتی چالوں سال نومبر 2022تک دنیا دی آبادی 8ارب تک پہنچ جاوے گی تے موجودہ صدی دے اختتام تک ایہہ تعداد 10ارب توں وی تجاوز کر جاوے گی۔ عالمی آبادی 1950 مگروں سست رفتار نال ودھ رہی اے جو 2020وچ اک فیصد توں گھٹ ہو گئی اے۔ا قوام متحدہ دے تازہ ترین تخمینے دسدے نیں کہ دنیا دی آبادی 2030وچ 8ارب 50کروڑ تے 2050 وچ 9ارب 70کروڑ تک ودھ سکدی اے۔ 2080دی دہائی دے دوران آبادی لگ بھگ 10ارب 40کروڑ افراد تک پہنچ سکدی اے جو 2100تک ایسے سطح اتے رہن دا امکان اے۔ ورلڈ پاپولیشن پراسپیکٹس 2022دے مطابق حالیہ دہائیاں وچ بہت سارے ملکاں وچ شرح پیدائش وچ نمایاں کمی آئی اے۔ موجودہ دور وچ عالمی آبادی دا دو تہائی حصہ ایسے ملک یا علاقے وچ رہندا اے جتھے فی خاتون دے ہاں شرح پیدائش 2.1توں گھٹ اے۔ ایس وجہ دی بنا تے 2022توں 2050 دے درمیان 61 ملک یا علاقیاں دی آبادی وچ اک فیصد یا ایس توں ودھ کمی متوقع اے۔ 2050تک عالمی آبادی وچ متوقع وادھے دا ادھ توں ودھ اٹھ ملکاں وچ ہووے گا جہناں وچ کانگو’ مصر’ ایتھوپیا’ بھارت’ نائیجیریا’ پاکستان’ فلپائن تے تنزانیہ شامل نیں جد کہ بھارت آئندہ سال چین نوں پچھے چھڈ کے دنیا دا سب توں ودھ آبادی والا ملک بن جاوے گا۔ جے اسیں پاکستان دی گل کریے تے ساڈی 64فیصد توں ودھ آبادی 30سال توں گھٹ عمر نوجواناں اتے مشتمل اے۔ پاکستان دی آبادی ودھن دے نال نال خوراک دی طلب وچ وی وادھا ہو رہیا اے تے اسیں زراعت دے شعبہ وچ بہت پچھے آں۔ ویلے دے نال نال کسان فصلاں دی پیداوار نوں ودھان لئی نویں طریقے اپنان دی کوشش کر رہے نیں مگر دیسی طریقیاں تے ٹوٹکیاں نال فصلاں دی پیداوار وچ وادھا ہون دے بجائے کسان اپنا نقصان کر بیٹھدا اے۔ سویا بین نوں اک معجزاتی فصل سمجھیا جاندا اے کیوں جے ایہدے وچ پروٹین دی مقدار’ خوردنی تیل’ ضروری امینوایسڈ’ معدنیات تے وٹامنز بوہتے ہوندے نیں۔ سویابین دی جڑاں وچ رائز و بیم نامی بیکٹیریا موجود ہوندا اے ایس جراثیم نوں ماحول دی نائٹروجن دے ذریعے نائٹریٹ دی شکل وچ طے کیتا جاندا اے کیوں جے اک پودا ماحول دی نائٹروجن نوں براہ راست استعمال نہیں کر سکدا۔ سویابین دے پودے دی ایہہ خوبی اے کہ اسیں جہڑی وی زمین اتے ایہنوں کاشت کرنے آں اوہدی زرخیزی نائٹروجن دی سطح دے مطابق ودھ جاندی اے تے جدوں اسیں کسے دوجی فصل جیویں مکئی نوں سویابین دے نال وڈدے آں تے اوس فصل (مکئی) نوں نائٹروجن دی لوڑ ہوندی اے تے اوہدی نائٹروجن دی ضروریات سویابین توں پوری ہوندیاں نیں۔ سویابین دے پودے دی ایہہ خوبی اے کہ اسیں جہڑی وی زمین اتے ایہنوں کاشت کرنے آںایہدی زرخیزی نائٹروجن دی سطح دے مطابق ودھ جاندی اے چونکہ پاکستان نوں تیل دی کمی دا سامنا اے ایس لئی ملکی پیداوار تے ضرورت دے درمیان بہت فرق اے سانوں ایس قدم دے پیٹرن نوں تیار کرن دی بہت لوڑ اے جو انٹر کراپنگ دی سہولت فراہم کرے۔ انٹر کراپنگ سسٹم وچ کئی انواع اک دوجے دے وچ اِکو ویلے اُگائی جاندیاں نیں۔ ایہہ کساناں لئی فیدہ مند اے۔ ایہہ پائیدار پیداوار فراہم کردا اے۔ مقامی طور تے پیدا ہون والی سویا دی تھوڑی مقدار دی وجہ نال ہن ملک دی ضروریات نوں پورا کرن لئی سویا میل تے سویاتیل دی درآمد دی لوڑ اے۔ ایہہ اک کثیر مقصدی فصل اے جو نہ صرف اپنے خوردنی تیل تے غذائی اجزا نال بھرپور چارے لئی اگائی جاندی اے بلکہ ایہہ پولٹری فیڈ تے صنعتی خام مال (پینٹس’ کھانا پکان’ سیاہی’ بائیو فیول’ ٹیکسٹائل تے مسوڑھیاں) وچ وی نمایاں طور تے حصہ پاندی ااے۔ ایہناں ضروریات نوں پورا کرن لئی پاکستان سویابین درآمد کردا اے۔ پاکستان نوں سویابین دی کاشت وچ سب توں وڈا مسئلہ ایہہ ہے کہ ساڈے اداریاں نے کوئی چنگی قسم تیار نہیں کیتی اے جہدی وجہ نال ایتھے محدود مقدار وچ سویابین کاشت کیتی جاندی اے۔ حکومت نوں مقامی انواع یا نسل پیدا کرن دی کوشش کرنی چاہیدی اے تاں جے ساڈے گھریلو استعمال لئی سویابین موجود ہووے۔ ایس توں ساڈے درآمدی بل وچ وی کمی آوے گی مگر اسیں تے اجے تک بارشاں تے سیلاب نال متاثر ہون والے اپنے لوکاں دی بحالی دا کم نہیں کر سکے۔ ایس سال ساڈے جنوبی علاقیاں وچ 30سال دی اوسط وچ 500گنا توں ودھ بارشاں ہوئیاں تے کجھ علاقیاں وچ بارش 1500ملی میٹر ہوئی جہدی وجہ نال سیلاب نے تباہی مچا دتی۔ موسمیاتی تبدیلیاں دی وجہ نال چیلنجاں دا سامنا اے۔ 14جون توں بارشاں دا سلسلہ شروع ہویا تے بہت دناں تک ایہہ سلسلہ چلدا رہیا تے بدقسمتی نال بارشاں تے سیلاب کارن بڑی تباہی ہوئی۔ تقریباً3کروڑ 30لکھ لوک متاثر ہوئے نیں۔ بارشاں تے سیلاب نال سندھ تے بلوچستان بہت متاثر ہویا۔ پنجاب’ خیبر پختونخوا دے بعض علاقے وی سیلاب نال متاثر ہوئے۔ بارشاں تے سیلاب نال رابطہ سڑکاں تباہ ہوئیاں جو اجے تک بحال نہیں ہو سکیاں۔ جنوبی پنجاب’ خیبر پختوانخوا تے گلگت بلتستان وچ بوہتی آبادی متاثر ہوئی۔ 10لکھ توں ودھ گھراں نوں نقصان پہنچیا۔چالوں سال سانوں 4ہیٹ ویوز دا سامنا رہیا تے ہیٹ ویوز دی وجہ نال جنگلاں وچ اگ لگن دے واقعے ہوئے۔چالوں سال 190فیصد ودھ بارشاں ہوئیاں ۔ اسیں بری طرحاں مسئلیاں دی چکی تے غربت دی دلدل وچ پھسدے جا رہے آں’ آخر ساڈا بنے گا کیہ۔