قومی ترانے دی تریخ

ایم آر شاہد

پاک سرزمین شادباد…کشور حسین شاد باد
قومی ترانے دی مہکاراں جیویں ای فضا وچ بلند ہوندیاں نیں۔ ویسے ای تکریم’ شکوہ تے عظمت و شوکت دے چراغ روشن ہون لگدے نیں۔ کیہ وڈے’ بڈھے تے کیہ چھوٹے سارے اِکو زبان وچ قومی ترانے دے لفظ دہران لگدے نیں تے جدوں کسے انٹرنیشنل ایونٹ وچ قومی ترانے دی دھن وجائی جاوے تے محبت تے عقیدت دے جہڑے جذبے ویکھے جاندے نیں اوہناں دا اظہار لفظاں وچ مشکل ای نہیں ناممکن وی اے۔
جڑواں شہراں سنت تدریسی حلقیاں وچ ایہناں دناں پروفیسر ڈاکٹر نثار احمد چودھری دی قومی ترانے توں متعلق تحقیق دا شہرہ اے۔ اوہناں نے جتھے قومی ترانے دی لوڑ تے اہمیت اتے چانن پایا اوتھے قیام پاکستان مگروں قومی ترانے دے پس منظر دی مکمل جان کاری دے کے حیرت دے کئی بوہے کھول دتے نیں۔ پتہ چلدا اے کہ کرلوٹ ریڈنیشنل کالج اسلام آباد دا آئی ٹی گروپ مذکورہ تحقیق نوں انٹرنیٹ اتے اپ لوڈ کرن دی منصوبہ بندی کر رہیا اے۔ ڈاکٹر صاحب دسدے نیں۔
قومی ترانے دی تخلیق
قومی ترانہ’ نیشنل اینتھم’ سٹیٹ اینتھم’ نیشنل سونگ’ اک ایسی نظم یا گیت نوں کہیا جاندا اے جہدے وچ کسے قوم دی سرزمین’ اوہدی تریخ’ روایات’ قومی جدوجہد تے اوہدی تہذیب تے ثقافت دی فخریہ تعریف تے تحسین کیتی گئی ہوندی اے۔ اوہنوں اک خاص دن تے سارے قومی دناں’ قومی اہمیت دی تقریباں تے ریاستی پروگراماں وچ گایا وجایا جاندا اے۔ ایہدے گان تے سنن توں متعلقہ قوم دے افراد دی دِلاں وچ جوش و جذبہ بیدار ہوندا اے۔ ایہنوں سنن توں سارے احتراماً کھڑے ہو جاندے نیں۔ ہر قوم اپنے قومی جھنڈے تے قومی ترانے دا احترام کردی اے۔ ایہو نہیں ہر مہذب قوم تے ہر تعلیم یافتہ شخص اپنے قومی جھنڈے تے قومی ترانے دے نال نال دُوجیاں قوماں دے قومی ترانے دی روایت تے بڑی پرانی اے مگر قومی ترانہ 19ویں صدی وچ یورپ وچ مقبول ہونا شروع ہویا۔
قدیم قومی ترانہ نیدرلینڈ وچ ڈچ انقلاب دی تحریک وچ 1988 تا 1972 دے درمیان لکھیا گیا۔ ایہنوں Wishelm us کہیا جاندا اے تاہم کئی سو سال بعد ایہنوں 1932وچ نیدرلینڈ دا سرکاری قومی ترانہ قرار دتا گیا۔ جاپان دا قومی ترانہ Kimigayoکجھ شعر ایسے رکھدا اے جہڑے کہ اٹھویں صدی دے دوران Heionوچ لکھے گئے سن۔ یوکے دا قومی ترانہ پہلی واری 1745 وچ بجایا گیا۔ ایہدا عنوان “God save the King” سپین دا قومی ترانہ (Marah a real) جہدا مطلبا ے Royal March’ 1761 وچ اپنایا گیا جد کہ فرانس دا قومی ترانہ 1792وچ تخلیق ہویا۔ قیام پاکستان مگروں نوزائیدہ مملکت نوں اک قومی ترانے دی لوڑ سی لہٰذا قیام پاکستان دے کجھ ای عرصہ گمروں حکومت نے اک قومی ترانہ کمیٹی قائم کردتی جہدے ذمہ ایہہ کم سونپیا گیا کہ اوہ پاکستان دا قومی ترانہ تخلیق کروائے۔ ایس مقصد لئی پورے ملک دی موسیقاراں تے شاعراں نوں
تحریک کیتی گئی کہ اوہ پاکستان دے قومی ترانہ دی دھن ترتیب دین تے اوہدے بول لکھن۔
21اگست 1949 نوں ایس کمیٹی نے قومی ترانہ دی اک دھن منظور کر لئی۔ ایہہ دھن ممتاز موسیقار احمد علی’ غلام علی چاگلہ نے ترتیب دتی۔ سب توں پہلاں ایہنوں ریڈیو پاکستان وچ بہرام سہراب رستم جی نے وجا کے ریکارڈ کروایا۔ ایس دھن دا دورانیہ اک منٹ 20سیکنڈ اے جد کہ ایہنوں وجان وچ 21آلات موسیقی تے 38ساز استعمال ہوئے۔ پاکستان دی قومی ترانہ کمیٹی دی منظور کردہ ایس دھن نوں سرکاری طور تے پہلی واری یکم مارچ 1949 نوں اوس ویلے وجایا گیا جدوں شہنشاہ ایران رضا شآہ پہلوی پاکستان دے سرکاری دورے تے آئے۔ ایران پہلا ملک سی جہنے پاکستان نوں تسلیم کیتا سی۔ رضا شاہ پہلوی اوہ پہلے غیر ملکی حکمران سن جہناں نے پاکستان دا دورہ کیتا۔ پاکستان وچ اوہناں دا والہانہ استقبال کیتا گیا تے اوہناں دی استقبالیہ تقریب وچ پہلی واری قومی ترانے دی دھن وجائی گئی۔ ایہہ عظیم فرق پاکستان نیوی دے اک بینڈ نے سرانجام دتا جہدی قیادت پیشی آفیسر عبدالغفور کر رہے سن۔ 5جنوری 1954 نوں قومی ترانے دی ایس دھن نوں وفاقی کابینہ دی منظوری حاصل ہو گئی تے سکاری طور تے پاکستان دا قومی ترانہ قرار دے دتا گیا مگر اجے ایہہ محض ساز ای سی ایہنوں الفاظ مہیا کرن دا مرحلہ اجے باقی سی۔ ایس مقصد لئی ملک دے طول و عرض توں معروف شاعراں نوں قومی ترانے دی دھن دے گراموفون ریکارڈ بھجوا کے اوہدے مطابق قومی ترانہ لکھن دی تحریک کیتی گئی۔ ریڈیو پاکستان قومی ترانے دی دھن ہر رات اک مخصوص ویلے اتے وجایا کردا سی۔ ملک دے طول و عرض توں قومی ترانہ کمیٹی نوں 723قومی ترانے موصول ہوئے۔ اوہناں وچ کمیٹی نوں جہڑے تن ترانے بہت پسند آئے اوہ حفیظ جالندھری’ حکیم احمد شجاع تے زیڈ اے بخاری دے لکھے ہوئے سن۔ خوب غوروخوض تے بحث ومباحثے مگروں جناب حفیظ جالندھری دے لکھے ہوئے قومی ترانے نوں وفاقی کابینہ نے 4 اگست 1954 نوں پاکستان دے قومی ترانے دے طور تے منظور کر لیتا گیا۔ ایہہ قومی ترانہ 13اگست 1954 نوں پہلی واری ریڈیو پاکستان اتے نشر ہویا۔ پاکستان دا قومی ترانہ جہنوں منے پرمنے شاعر ابوالاثر حفیظ جالندھری نے لکھیا اے۔ اک مخمس طرز دی نظم اے جہدے تن بند نیں تے ہر بند وچ پنج مصرعے نیں۔ ایہدی زبان وچ بوہتے لفظ فارسی دے نیں۔ پاکستان دای قومی ترانہ تے اوہدے مصرعیاں دا مفہوم کجھ انج اے۔
پاک سرزمین شاد باڈ
اے ساڈی پاک سرزمین توں ہمیشہ شاد تے آباد رہوے
کشور حسین شاد باد
اے ساڈی خوبصورت زمین تو ہمیشہ شاد تے آباد رہوے
تونشان عزم عالی شان
توں ساڈے عظیم عزم تے ارادے دی نشانی اے
ارض پاکستان
اے پاکستان دی سرزمین
مرکز یقین شاد باد
تو ساڈے یقین تے ایمان دا مرکز اے توں ہمیشہ شاد تے آباد رہے
پاک سرزمین کا نظام
ساڈی پاک سرزمین نظام حکومت تے سلطنت
قوت اخوت عوام
عوام دے اتحاد تے اتفاق نال قوت حاصل کردا اے
قوم ملک سلطنت
ساڈی قوم’ ساڈا ملک تے ساڈی سلطنت
پائندہ تابندہ باد
خدا کرے ہمیشہ قائم تے خوشحال رہوے
شادباد منزل مراد
اے ساڈی مراداں دی منزل توں ہمیشہ شاد تے آباد رہوے
پرچم ستارہ ہلال
ساڈا چاند ستارے والا قومی پرچم
رہبر ترقی و کمال
ساڈی ترقی تے ساڈے عروج دا رہنما اے
ترجمان ماضی شان حال
ایہہ پرچم ساڈے ماضی دا ترجمان تے ساڈے حال دی شان اے
جان استقبال
ایہہ پرچم ساڈے شاندار مستقبل دی ضمانت اے
سایہ خدائے ذوالجلال
ایہہ پرچم ساڈے سراں اتے خدائے ذوالجلال دا سایہ اے