اسیں انج تے نہیں سی

امر جلیل

جدوں تک ساہ وچ ساہ ہوندا اے’ جدوں تک اسیں زندہ ہونے آں اودوں تک کدی دکھ’ کدی سُکھ ملدے رہندے نیں۔ کدی خوشی’ کدی غم ملدے رہندے نیں۔ کدی ہار’ کدی جت نال واہ پیندا رہندا اے۔ ایہنوں زندگی کہندے نیں۔ ایس موضوع تے’ ایس قسم د ے موضوعات تے پتہ نہیں کدوں توں لیکچر دین دا سلسلہ شروع کیتا۔ پتہ نہیں کدوں توں لیکچر سن رہے آں۔ ناں کماندے رہے پر اپنی قوت برداشت’ بل’ شکتی دی توانائی دا پتہ اودوں چلدا اے جدوں پریشانیاں دی برق اپنے آپ ساڈے تے پیندی اے۔ دتا ہویا تے سنیا ہویا اک وی لیکچر کم نہیں آندا تے سب کجھ معنی بے معنی لگدا اے۔ روح فرسا آزمائش توں گزردے ہوئے پتہ لگدا اے کہ دوجیاں نوں سنائیاں گلاں تے آپ عمل کرکے وکھانا کناں امکان توں باہر ہوندا اے۔
آئین وچ سب کجھ نہیں لکھیا ہوندا۔ آئین وچ ایہ لکھیا ہویا نہیں کہ تسیں جدوں زندگی دی کشمکش چوں گزر رہے او تے ڈاکٹر تہاڈا طبی معائنہ کرن گھر آئے۔ کوئی ڈاکٹر گھر تے مریض نوں ویکھن نہیں آندا سگوں گھر تے مریض نوں ویکھن لئی تیار نہیں ہوندا۔ ایہدے وچ ڈاکٹراں دا قصور نہیں۔ ڈاکٹر تن چار ہسپتالاں وچ کنسلٹیشن دیندے نیں۔ کنسلٹیشن دا متبادل تہانوں اردو’ سندھی’ پنجابی’ پشتو سگوں کسے زبان وچ نہیں ملے گا۔ سویرے کسے اک ہسپتال وچ مریضاں نوں ویکھدے نیں۔ دوپہر نوں کسے دوجے ہسپتال وچ مریض ویکھ رہے ہوندے نیں۔ شام کسے تریجے ہسپتال وچ تے شام دے بعد رات وچ کسے چوتھے ہسپتال وچ نیکی دا کم کر رہے ہوندے نیں۔ اوہناں دی کنسلٹیشن فیس دا اندازہ صرف اوہ لوک لگا سکدے نیں جہناں دا واہ کنسلٹنٹ ڈاکٹراں نال پیندا اے۔ اجہے وچ اوہ تہانوں ویکھن لئی گھر تے نہیں آ سکدے۔ مریض نوں ہسپتال لے آئو’ تسیں منتاں کردے رہوو کہ سر! مریضہ بیاسی ورھے دی اے۔ آرتھرائیٹس دی وجہ نال چل پھر نہیں سکدی۔ مشورہ دیندے نیں کہ ایمبولینس وچ پا کے لے آئو۔ مینوں وکھا کے ہسپتال داخل کروانا یاں واپس گھر لے جانا۔ تسیں اوہدا منہ تکدے رہ جاندے او۔ آئین تہانوں اک مریض نوں ویکھن لئی ڈاکٹر دے گھر تے آن دی گارنٹی نہیں دیندا۔
ہندوستان دے دو ٹوٹے ہون توں پہلاں وی انگریز دے آئین وچ کدھرے ایہ نہیں سی لکھیا کہ مریض دی بنیادی تشخیص کرن لئی ڈاکٹر تہاڈے گھر آن گے۔ پر ڈاکٹر آندے سن’ اوہ فیملی ڈاکٹر کہلاندے سن۔ کجھ چر بعد فیملی دے لوک ڈاکٹر توں مایوس ہو جاندے سن۔ ڈاکٹر اوہناں نوں گھر دا بندہ محسوس ہوندا سی۔ ہن مینوں ایہ نہ دسنا کہ یورپ تے امریکہ وچ ڈاکٹر کسے مریض دی بنیادی تشخیص کرن مریض دے گھر نہیں جاندے۔ اوہ ترقی یافتہ ملک نیں اوہناں دا نظام حیرت انگیز طور تے فول پروف اے یعنی غلطیاں توں پاک اے۔ میں مننا واں کہ انسان ہون دے ناطے’ یورپ’ امریکہ’ آسٹریلیا وغیرہ وچ وی چھوٹیاں موٹیاں غلطیاں ہوندیاں ہون گئیاں پر وڈیاں نہیں۔ کوئی وجہ تے ہے کہ پڑھے لوک یورپ’ امریکہ’ آسٹریلیا تے کینیڈا دا رخ کردے نیں تے فیر اوتھوں دے ہو کے رہ جاندے نیں۔ کیوں اعلیٰ دماغ سانوں چھڈ کے چلے جاندے نیں تے پردیس نوں اپنا وطن بنا لیندے نیں؟ کجھ تے ہے کہ جہدی اسیں پردہ داری کردے رہنے آں۔
گمان کرن والیاں نے پہلے دن توں گمان کر رکھیا سی کہ اوہ ساڈے معاشرے نوں وکھووکھ مارو قسم دے امراض وچ مبتلا کر دین گے۔ اوہناں نے بڑی کامیابی نال ساڈے معاشرے نوں انسانیت نال نیڑے کرن والے اوصاف تے خوبیاں توں محروم کر دتا اے۔ عدم تحمل’ عدم برداشت نے ساڈے معاشرے نوں کھوکھلا کر دتا اے۔ ایسے معاشرے وچ کجھ عرصہ پہلاں تک مسلمان’ عیسائی’ ہندو’ سکھ’ پارسی’ یہودی’ بدھ مت نوں منن والے صدیاں توں اکٹھے رہندے سن۔ اک دوجے دیاں عبادت گاہواں دا احترام کردے سن۔ کسے نوں مسجد’ مندر’ گرجا’ سیناگاگ’ گوردوارے جان تے عبادت دی روک ٹوک نہیں سی۔ وکھووکھ عقیدیاں دے لوک اک دوجے دی عزت کردے سن۔ اک دوجے دا احترام کردے سن۔ اک دوجے دی حفاظت کردے سن۔ سب توں وڈی تے حیران کرن والی گل خاص طور تے نوجوان نسل لئی کہ وکھووکھ مذہباں دے لوک اک دوجے دے تہواراں وچ شریک ہوندے سن۔ اجیہا معاشرہ ترقی یافتہ معاشرہ ہوندا اے۔ اجیہا معاشرہ اگے نکل جان دی جستجو وچ مگن رہندا اے۔ اجہے معاشرے توں سانوں محروم کر دتا گیا اے۔ ہن اسیں اپنے آپ نوں قنون سمجھنے آں۔ نابالغ بچے دی الزام تراشی دے سدباب لئی ملزم نوں پھڑنے آں۔ کھڑے کھڑے اوہنوں موت دی سزا سنا دینے آں۔ لوک اپنی مرضی دے مطابق ملزم نوں سنگسار کردے نیں یاں فیر اوہدی دھون لاہ دیندے نیں یاں اوہنوں اگ لا دیندے نیں۔ اکثر لوک اک ای ملزم نوں تناں طریقیاں نال ماردے نیں تے فیر مقتول نوں جیپ دے نال بنھ کے شہر دیاں سڑکاں تے دھروندے نیں۔ اجیہا معاشرہ جہدے وچ جائز کمن لئی رشوت دینی پیندی ہووے تے ریڑھی تے روزی روٹی کمان والے نوں دیہاڑی’ ہفتہ وار تے ماہوار بھتہ دینا پیندا ہووے اجہے معاشرے وچ ذہنی توازن برقرار رکھنا سوکھا کم نہیں۔٭