مسئلیاں دا حل کیویں لبھیے؟

اوہ صابن بنان والی اک معروف کمپنی سی جہدی پراڈکٹس نوں ملک بھر وچ پسند کیتا جاندا سی۔ معیار چنگا سی ایس لئی کجھ ای عرصہ مگروں کمپنی دا نام اک برینڈ دے طور تے جانیا جان لگیا۔ اک واری کمپنی دے سیلز مین نوں بازار توں ایہہ شکایت موصول ہوئی کہ وڈے کاٹن وچ صابن دے جہڑے پیکٹ ہوندے نیں اوہناں وچ بعض ویلے دو چار پیکٹ ایسے وی آجاندے نیں جہناں دے اندر صابن نہیں ہوندا۔ حالانکہ دکاندار پورے کاٹن دا مل دیندا اے تے اوہنوں صابن گھٹ گنتی وچ ملدے نیں جہدے توں اوہدا نقصان ہوندا اے۔ سیلزمین نے اپنے منیجر تک ایہہ شکایت پہنچائی لیکن ایہہ گل ایس قدر مشہور ہوئی کہ کمپنی دی ٹاپ لیڈرشپ تک پہنچ گئی۔ کمپنی دے سی ای او لئی ایہہ خبر چونکا دین والی سی کیوں جے کمپنی دا معیار تے نام ایسا سی جہدے اتے کوئی وی ایہہ گمان نہیں کر سکدا سی کہ اوہناں دی پیکنگ وچ کوئی مسئلہ ہو سکدا اے۔ اوہنے منیجر نوں سدیا تے اوس مسئلہ دی وجہ پچھی۔ منیجر بولیا سر!ساڈا کم آٹو میٹک طریقے نال ہوندا اے۔ مشین وچوں ابن پیک ہو کے نکلدا اے تے فیر وڈے کاٹن وچ بھر کے آگے جاندا اے۔ بعض ویلے صابن دی پیکنگ مشین وچ آ جاندی اے لیکن کسی وجہ نال اوہ خالی ای وڈے کاٹن وچ چلی جاندی اے۔اسیں انجینئر نوں مشین دی ایہہ خامی ٹھیک کرن لئی آکھیا اے لیکن اوہ اک ہفتے مگروں اوے گا۔ دوجا حل ایہہ اے کہ اسیں مزدور لا کے اک اک صابن نوں چیک کردے جائیے لیکن ایس کم اتے کافی ویلے لگے گا تے کمپنی دی پروڈکشن گھٹ ہو جاوے گی۔ باس بولیا: کجھ وی ہووے مینوں اج ای ایس مسئلے دا حل چاہیدا اے۔ منیجر بے بسی نال اپنے باس ول ویکھن لگا۔ کول ای اک دوجا شخص کھڑا سی۔ اوہ بولیا: سر میرے ذہن وچ اک آئیڈیا اے۔ باس اوہدے ول متوجہ ہویا تے کہیا بولو۔ سر! صابن جدوں مشین وچوں پیک ہو کے نکلدا اے تے ٹریک اتے اگے کاٹن ول جاندا اے اسیں اوتھے دو پیڈ سٹل فین لا دینے آں جہندا دا رخ ٹریک ول ہووے۔ ایہناں پکھیاں دی زوردار ہوا نال ایہہ ہووے گا کہ جہڑے پیک وچ صابن نہیں ہووے گا’ اوہ اڈ کے تھلے جا ڈگے گا تے انج کاٹن وچ خالی پیک نہیں جان گے۔ باس دی اکھاں چمک اٹھیاں۔ اوہنے اوس بندے نوں شاباش دتی تے منیجر نوں فوری طور تے پکھے لوان دا حکم دتا۔
زندگی خوشی تے غمی نال عبارت اے۔ہر انسان دی زندگی وچ جتھے خوشیاں ہوندیاں نیں اوتھے مسئلے تے پریشانیاں وی آندیاں نیں۔ پریشانیاں تے مسئلے انسان لئی بھٹی دا کردار ادا کردے نیں تے اوہنوں کندن بناندے نیں لیکن عام طور تے انسان اوس چیز نوں نہیں سمجھدا۔ اوہدے سامنے جدوں وی کوئی مسئلہ آندا اے تے اوہ پریشان ہو جاندا اے ۔ اوہ مسئلے بارے ایس قدر سوچنا شروع کر دیندا اے کہ سوچدے سوچدے اوہدا ذہن مائوف ہو جاندا اے تے نتیجتاً اوہنوں کوئی وی حل نظر نہیں آندا۔
دنیا وچ جس قدر وی مشکلاں نیں اوہناں ساریاں دا کوئی نہ کوئی حل وی موجود اے۔ اوہناں مشکلاں نال لڑن لئی اللہ نے انسان نوں ذہن دی دولت نال نوازیا اے۔ ایہہ ایس قدر شاندار نعمت اے کہ انسان ایہدے اتے جنا وی شکر ادا کرے گھٹ اے لیکن مسئلہ ایہہ اے کہ ذہن نال کم لین لئی اوہنوں کوئی نہ کوئی مقصد دینا پیندا اے۔ اوہنوں جدوں تسیں کسی ہدف دے پچھے لاندے او تے فیرایہہ اپنے کرشمے وکھاندا اے تے ایسے حیران کن طریقے لبھدا اے جہڑے انسان دے وہم و گمان وچ وی نہیں ہوندے لیکن جے اوہدے سامنے کوئی ٹارگٹ نہ ہووے تے فیر اوہدی مثال مرسٹڈیز گڈی وانگوں اے جہدا مل تے کروڑاں وچ اے مگر جے اوہ صرف گیراج وچ ای کھڑی رہی تے فیر اوہدی دلکشی’ مل’ برانڈنگ’ سپیڈ تے اوہدے وچ سفر کرن دا مزہ…کجھ وی کسی کم دا نہیں۔
فرض کرو کہ تسیں اپنے شہر توں باہر لیکچر دین گئے او۔ کھانا کھاندے ہوئے تہاڈی چٹی قمیض اتے کیچپ ڈگ گئی۔ غصے’ پریشانی تے شرم مارے تہاڈا چہرہ لال ہو گیا۔ ہن میں لیکچر کیویں دیواں گا؟ تسیں اپنے ذہن وچ دہرانا شروع کردتا۔ ہن مسئلہ تہاڈے سر اتے آ گیا اے ایس لئی ذہن نے نسنا شروع کر دتا اے۔ اوہ مختلف تجویزاں تہاڈے سامنے رکھدا اے۔ میں چھیتی نال اوہنوں دھو لینا واں’ نہیں نہیں’ داغ فیر وی نظر آوے گا۔ میں چھیتی نال بازار جا کے نویں شرٹ خریدنا واں لیکن ویلا گھٹ اے۔ میں لیکچر وی دینا اے۔ میں ایتھے کسی نوں درخواست کر کے اوہدے کولوں شرٹ لے لینا واں لیکن ایتھے میرا جانن والاکیہڑا اے؟ تے آخر کار تہاڈے ذہن وچ آندا اے کہ بیگ وچوں کوٹ کڈ کے پا لینا واں۔ انج کسی نوں وی کیچپ دا داغ نظر نہیں آوے گا تے ایس آسان تجویزاتے تہاڈی جان وچ جان آ جاندی اے۔
ذہن نوں استعمال کر کے تسیں اپنے مسئلیاں دا حل کڈ سکدے او لیکن ایہہ وی اک حقیقت اے کہ جے تہاڈا ذہن بدترین حالت وچ ہووے تے فیر ایہہ کم نہیں کر سکدا۔ مثال نال سمجھو! کسی جگہ صاف پانی کھڑا ہووے تے تسیں اوہدے وچ جھانکو تے اپنا چہرہ تہانوں صاف نظر آوے گا۔ ہن آ جائو دوجے پاسے۔ تسیں کچن وچ کھڑے او۔ چلہے اتے پانی رکھیا ہویا اے جہڑا کہ ابل رہیا اے۔ اوہدے وچ جے تسیں چہرہ ویکھن دی کوشش کرو گے تے نہیں دکھے گا بلکہ بھاپ دی تپش نال تہاڈا چہرہ سڑ وی سکدا اے۔ غصہ یا پریشانی نال ابلدے ہوئے ذہن دی مثال وی ایہو اے۔ ایسی صورت وچ اوہ اک جگہ اتے جامد ہو جاندا اے۔ اوہ کجھ وی چنگا نہیں سوچ سکدا تے نہ ای مسئلے دا حل پیش کر سکدا اے۔ جامد ذہن انسان نوں مایوسی وچ دھکیلدا اے۔ ایسے انسان نوں زندگی وچ موجود امکانات نظر نہیں آندے۔ تسیں دریا وچ چھال لان والے ‘ خود نوں پھانسی دین والے تے ٹرین دے اگے کھڑے ہو کے اپنا خاتمہ کرن والیاں بارے ضرور سنیاہووے گا۔ دراصل ایہناں لوکاں دا ذہن منجمد ہو چکیا ہوندا اے۔ ایہہ اوس انتہا اتے ہوندے نیں جتھے اوہناں نوں کسی طرح دی کوئی امید نظر نہیںآندی تے ایس شدید مایوسی دے عالم وچ اوہ اپنی جان توں ہتھ دھو بیٹھدے نیں۔
کسی وی مسئلے تے پریشانی دی صورت وچ خود نوں ایس دائرے توں کڈنا بڑا ضروری ہوندا اے کیوں جے جدوں تک انسان دے ذہن اتے مسئلہ سوار ہووے گا اوہ حل نہیں لبھ سکدا۔ اوہدی مثال انج سمجھو کہ کرکٹ میچ وچ اک بلے باز پچ اتے کھڑا اے۔ اوہدے اتے سکور کرن’ آئوٹ نہ ہون تے میچ جیتن دا انتہائی پریشر اے۔ اوس پریشر وچ رہندے ہوئے اوہ بعض ویلے رسکی قدم وی چکدا اے۔ اوہ بھرواں کوشش کر رہیا ہوندا اے لیکن ہدف تک پہنچ نہیں پاندا۔ دراصل پریشر دے دائرے وچ رہندے ہوئے اوہنوں احساس نہیں ہوندا کہ اوہ کتھے غلطی کر رہیا اے جہدی وجہ نال اوہ اگے نہیں ودھ رہیا جد کہ گرائونڈ توں باہر بیٹھا شخص بلے باز نوں اوہدے مسئلے دا حل بآسانی دس سکدا اے۔ وجہ ایہہ اے کہ اوہ پریشر دے دائرے توں باہر اے تے اوہ امکانات نوں ویکھ سکدا اے۔ عام زندگی وچ جدوں وی کوئی شخص بہت زیادہ کسی مسئلے نوں اپنے ذہن اتے سوار کر لیندا اے تے فیر اہنوں کسی کائونسلر تے رہنمائی دین والے دی لوڑ ہوندی اے۔ کائونسلر ایس مسئلے دے پریشر توں باہر رہ کے اوس بندے نوں بہترین حل دس سکدا اے تے اوہدی زندگی نوں پرسکون بنا سکدا اے۔
اج دی نشست وچ سیں اوس شے اتے چانن پاواں گے کہ کسی وی مسئلہ دی صورت وچ تہانوں کیہ طریقہ اپنانا چاہیدا اے جہدے پاروں تسیں اوس مشکل توں نکل آئو۔ ایہہ پنج آسان طریقے نیں جہڑے یقینا تہاڈے لئی مدد گار ثابت ہون گے۔
پرسکون ہو جائو
تہاڈی زندگی وچ جس قدر وی وڈی مشکل تے مسئلہ آ جاوے’ تہانوں حواس باختہ نہیں ہونا۔ تسیں فوری طور تے اپنے اعصاب نوں قابو وچ رکھو۔ اوس مسئلے نوں ذہن اتے سوار نہ ہون دیو تے اوہدے بارے اینا بوہتا نہ سوچو کہ اوہ ودھدے ودھدے بہت ای بھیانک بن جاوے۔ اکثر لوک مسئلے دا فوری حل چاہندے نیں لیکن یاد رکھو کہ بعض ویلے انج ممکن نہیں ہوندا۔ تہانوں کجھ تگ و دو کرنی پیندی اے فیر جا کے مسئلہ حل ہوندا اے۔ بعض لوک فوری طور تے دوجیاں نوں الزام دینا شروع کر دیندے او۔ تسیں انج ہرگز نہ کرو۔ تسیں ایہہ یقین رکھو کہ ایس مسئلے دا حل موجود اے۔ جے تسیں شدید انداز وچ ردعمل دیو گے تے اپنے اندر موجود مسئلے حل کرن دی قابلیت نوں کمزور کر دیو گے ایس لئی انج کرو کہ کسی پرسکون جگہ بیٹھو’ نک دے ذریعے لما سانس کھچو تے فیر اوہنوں خارج کرو’دو تن واری لمے سانس لین نال تہاڈے ذہن توں مسئلے دا بوجھ گھٹ ہو جاویگا تے فیر اوہدا حل کڈن وچ تہانوں کافی آسانی رہوے گی۔
سوال پچھو
جدوں تہاڈا ذہن کجھ پرسکون ہو جاوے تے فیر اپنے آپ نال سوال پچھو۔سوال پچھنا مسئلے دے حل وچ اہم کردار ادا کردا اے۔ اوہدے پاروں تہاڈا ذہن حل لبھن وچ لگ جاندا اے۔ اوہ مختلف صورت حال تے وجوہات سامنے لیاندا اے تے اوہناں دی بنیاد اتے نویں آئیڈیاز سوچدا اے۔ سوال پچھن پاروں تہانوں اپنے مسئلے دے حل لئی فیصلہ کرنا آسان ہووے گا۔ تسیں جس قدر بوہتا سوالات اپنے ذہن وچ لیائو گے اوہنا ای تہاڈے لئی فیصلہ کرنا آسان ہووے گا۔
برین سٹورمنگ(Brainstorming)
جدوں تسیں کسی ایسے مسئلے وچ پھس جائو جتھے تہاڈا دماغ کم کرنا چھڈ دیوے تے فیر اوہدے لئی بہترین صورت برین سٹورمنگ اے۔ ایس مرحلے وچ تسیں اپنے دوستاں تے کولیگز کولوں مدد لے سکدے او۔ تسیں اوہناں نوں مسئلے دی صورتحال دسو تے پچھو: جے تہاڈے نال ایہہ مسئلہ درپیش ہوندا تے تسیں کیہ کردے؟ تہاڈے دوست جدوں تجویزاں دین لگے تے تسیں اوہناں نوں چنگے بھیرے دے ترازو وچ نہ پرکھو’ بس سندے رہو۔ فیر اوہناں اتے تبادلہ خیال کرو کہ کیہڑی تجویز کیویں مفید رہوے گی؟ تبادلہ خیال مگروں اوہناں ساری تجویزان وچ تہانوں جہڑی تن بہترین تجویزاں لگے اوہناں نوں لے لوو۔
کیوں؟
مسئلے دی جڑ تک پہنچن لئی تسیں خود نال کیوں والے پنج طرحاں دے سوالات پچھے۔ تسیں پچھو کہ ایہہ مسئلہ کیوں پیدا ہویا؟ ایہدے تے بھراوں انداز وچ غور کرو تے ایہدا ٹھوس جواب لبھن دی کوشش کرو۔دوجی وار فیر اپنے آپ نال اک ہور کیوں والا سوال پچھو’ ایہدا وی جواب لبھو۔ تیجی’ چوتھی تے پنجویں واری وی کیوں والے مختلف سوالات پچھو۔ ایس سرگرمی پاروں تسیں نہ صرف مسئلے دی جڑ تک پہنچ جائو گے بلکہ اوہدے علاوہ وی مختلف وجوہات تے کمزوریاں تہاڈے سامنے آ جان گئیاں۔
علیحدگی اختیار کرو
تحریر دے آغاز وچ اسیں ایہہ گل دس دتی سی کہ جدوں انسان کسی مسئلے دے دائرے وچ ہوندا اے تے اوہ اوہدے بارے بہتر انداز وچ سوچ نہیں سکدا۔ تسیں وی جدوں گھمبیر مسئلے وچ پھس جائو تے حل لبھن دا اک آسان طریقہ ایہہ اے کہ تسیں فوری طور تے ایس صورتحال توں خود نوں وکھرا کرو۔ تسیں کجھ دیر لئی آرام کرو’ چہل قدمی لئی پارک وچ جائو’ لانگ ڈرائیو اتے نکل جائو یا فیر ایسی جگہ چلے جائو جتھے تسیں کسی حد تک اپنے ایس مسئلے نوں بھلا دیو۔ بھرواں وقفے مگروں فیر تسیں اپنے مسئلے ول واپس آ جائو۔ ہن تہاڈا ذہن تازہ دم ہووے گا تے بڑی آسانی نال تسیں مسئلے نوں حل کر سکو گے۔