چین تے امریکہ تعلقات دی بہتری دا اندازہ

انڈونیشیا دے جزیرے بالی وچ جی 20سربراہی اجلاس ختم ہو چکیا اے۔ ایس واری تنظیم دے شرکا نے دنیا دے اصل مسائل ایٹمی عدم پھیلائو ماحولیاتی تبدیلیاں تے ات گردی جئے مسئلیاں اتے دھیان دین دی بجائے روس تے یوکرین جھڑپاں اتے بوہتی توجہ دتی مگر کیوں جے روس وی ایس تنظیم دا ممبر اے ایسے لئی کوشش دے باوجود متفقہ مذمتی قرارداد پاس ہون دی نوبت نہیں آ سکی۔ ساری دنیا دی نظراں اجلاس وچ شامل امریکی صدر بائیڈن دی چینی ہم منصب شی جن پنگ دی ہون والی ملاقات تے نتائج اتے نظراں مرکوز رہیاں۔ شروع وچ ایسا محسوس ہون لگیا سی کہ شاید دونویں صدراں وچ مختصر جئی ملاقات ہووے مگر توقعات توں ودھ کے دونویں پروہنیاں نے گرمجوشی نال نہ صرف معانقہ کیتا بلکہ ملاقات وچ سارے امور اتے کھلے دل نال تبادلہ خیال وی کیتا۔ ہن سب توں اہم وال ایہہ اے کہ کیہ اک ملاقات نال امریکہ تے چین تعلقات بہتر ہو جان گے تے جنوبی چینی سمندر وچ آسٹریلیا تے جاپان دے نال رل کے امریکہ ہن روس تے چین دے خلاف اتحاد بنان جئی سرگرمیاں توں بازآ جاوے گا؟ سفارتی ذرائع بظاہر سوالاں دے حوالے نال بہتری دی کجھ بوہتی توقع نہیں رکھدے۔ ہاں ایہہ ممکن اے کہ تجارتی حوالے نال کسے حد تک بہتری آ جاوے کیوں جے مذاکرات توں تفصیہ طلب مسائل دا حل نکلدا اے تے ناہموار تعلقات وی ہموار ہو جاندے نیں۔
جوبائیڈن تے صدر شی وچ پچھلے کئی مہینیاں توں جہڑے لفظی سوال و جواب شروع سن بالی ملاقات مگروں کسے حد تک دونویں پاسے نرمی محسوس کیتی جا رہی اے مگر ایہہ تصور کر لینا کہ سرد جنگ دا ماحول دوبارہ بنن دا خطرہ ٹل گیا اے ۔ ایسا اندازہ لانا یا توقع رکھنا اجے ویلے توں پہلاں اے کیوں جے براہ راست ٹکرائو دی بجائے دنیا وچ پراکسی نال کم لین دا رجحان فروغ پذیر اے۔ ایسے بنا تے امریکہ ولوں سامنے آئے بغیر چین دا گھیرائو کرن دی پالیسی اتے عمل کرن دا امکان ودھ گیا اے۔ اپنے مہراں نوں اگے ودھا کے مطلوبہ نتائج حاصل کرنا بوہتا سودمند ہوو یگا کیوں جے اوہ براہ راست نقصان چکن توں محفوظ رہوے گا۔
ملاقات توں پہلاں جوبائیڈن نے کہیا کہ ا مریکہ نوں چین دے نال تنازع وچ نہیں گھسیٹیا جاوے گا۔ جواب وچ صدر شی نے وی توقع ظاہر کیتی کہ ملاقات دے دوررس نتائج برآمد ہون گے تے دونویں ملکاں دے تعلقات واپس معمول اتے آ جان گے مگر ایہہ کہنا جہناں آسان اے عملی طور تے اوہدے توں ودھ اوکھا اے کیوں جے جدوں صدر شی کہندے نیں کہ چین تے امریکہ رابطے تے سفارتی تعلقات قیام توں لے کے اج تک 50 ورھیاں وچ فیدے ‘ نقصان تے تجربیاں دے نال کئی نشیب و فراز توں لنگھے نیں ایس لئی ماضی توں سبق سکھ کے مستقبل وَل نظر رکھنی چاہیدی اے۔ دراصل ایہہ سبق سکھن تے مستقبل اتے نظر رکھن دی گل دُوجے فریق نوں سنائی گئی اے ایسے طرح جوبائیڈن نے صدر شی نال اگلی براہ راست ملاقات وچ بحرالکاہل دے علاقے وچ چین دے جارحانہ انداز نوں سنبھالن توں متعلق معلومات لین دا عندیہ ظاہر کیتا اے۔ اوہناں نوں پریشانی ایہہ اے کہ ویتنام ‘ تائیوان’ فلپائن’ ملائیشیا تے برونائی دے آبی علاقیاں وچ نہ صرف چین نے مصنوعی جزیرے تعمیر کرن مگروں اوہناں اتے فوجی اڈے وی بنا لیتے نیں۔ ایس حوالے نال اوہناں نے اپنے قریبی حامی ملکاں جاپانی وزیراعظم فومیو کشید تے جنوبی کوریا دے صدر یون سیوک یول نال وکھری وکھری ملاقاتاں وچ تحفظات توں آگاہی لے لیتی اے مگر جزائر تے اڈے بنان دے حوالے نال چین دا دو ٹوک
موقف اے کہ اوہنے کوئی تجاوز نہیں کیتا بلکہ اپنے علاقیاں اتے فوجی موجودگی یقینی بنائی اے ایسے لئی چین تے امریکہ تعلقات دی بہتری دا اندازہ غیر حقیقی پتہ چلدا اے کیوں جے اک توں ودھ ایسے مسائل نیں جہناں اتے دونویں ملکاں دے مفادات اک دُوجے دی ضد نیں مثلاً چین تائیوان نوں پہلی لال لکیر قرار دیندے ہوئے ایہنوں پار نہیں کرن دامطالبہ کردا اے مگر امریکہ انج کرن دے بجائے تائیوان نال اک آزاد تے خودمختار ملک جیسے تعلقات قائم کرن اتے بضد اے۔ بحرالکاہل وچ دونویں ملکاں دے دفاعی اہداف وچ دوجے وی تضادات نیں۔ علاوہ ازیں چین دا مقابلہ کرن دا امریکی عزم وی چین تے امریکہ تعلقات دی بہتری دے اندازیاں نوں جھٹلاندا اے۔ نیز چین دے گھیرائو لئی امریکہ ولوں بھارت نوں تھپکی وی دونویں ملکاں دے بہتر ہوندے تعلقات دی تائید نہیں کردی۔
چین تے امریکہ تعلقات دی بہتری دے اندازے نوں بھارت دی دفاعی تیاریاں جھٹلان لئی کافی اے حالانکہ ایہہ عیاں حقیقت اے کہ بھارت تے چین دا دفاعی موازنہ درست نہیں کیوں جے چین نوں ہر حوالے نال بھارت اتے واضح طور تے برتری حاصل اے مگر روس تے یوکرین وانگوں بھارت تے چین ٹکرائو وی امریکی تشنہ آرزو اے۔ ایس حوالے نال نویں علاقائی اتحاد تشکیل دین دے نال بھارت نون اقتصادی’ تجارتی’ معاشی تے دفاعی حوالے نال مضبوط تر کیتا جا رہیا اے۔ جے جوبائیڈن تے شی جنگ پنگ دی خوشگوار ماحول وچ ملاقات تے گل بات ہوئی اے تے سانوں ایہہ وی یاد رکھنا چاہیدا اے کہ جی ٹونٹی اجلاس وچ رلت دے باوجود نریندر مودی تے شی جنگ پنگ ملاقات طے نہیں پا سکی تے دونواں نے کھڑے کھڑے چند لمحے اک دوجے نوں دتے شنگھائی کانفرنس وچ وی دونواں دی ملاقات کران دی کوششاں نکامی نال دوچار ہوئیاں۔ا یسے بنا تے ایسے قیاسات نوں تقویت ملدی اے کہ امریکہ نے خود سامنے آن دی پالیسی اتے نظرثانی کردے ہوئے بطور مہرہ بھارت نوں اگے رکھن دا حتمی فیصلہ کر لیتا اے۔ بھارت وی ایس پالیسی نوں قبول کر چکیا تے بطور مہرہ کم کرن تے راضی اے تے اوہ در پردہ ایہدی تیاریاں وچ وی مصروف اے تاں جے ٹکرائو دی نوبت آئے تے ماضی وانگوں نقصان تے سبکی دا سامنا کرن توں بچ جاوے۔
چین تے بھارت وچ بظاہر تجارتی تعلقات فروغ پذیر نیں ایہدے باوجود مشرقی لداخ وچ کشیدگی دے پیش نظر خموشی نال بھارت نے لائن آف ایکچوئل کنٹرول (ایل اے سی) دے نال بنیادی ڈھانچے دے کئی منصوبے پورے کر لیتے نیں۔ وزارت دفاع دے حکم تے بارڈر روڈز آرگنائزیشن (بی آر او) نے سٹھ کلومیٹر توں ودھ سڑکاں’ 693 مستقل پل (جہناں دی لمائی 53000میٹر اے) بن چکے 19کلومیٹر دے فاصلے دے نال چار سرنگاں وی بنائی گئیاں نیں۔ نویں مکمل ہون والے منصوبیاں وچ اک اہم منصوبہ دس ہزار فٹ بلند 9.02 کلومیٹر اتے محیط اٹل ٹنل اے جو ہماچل پردیش دے علاقے منالی نوں مغربی لداخ تے زنسکارواردی نوں جوڑن دا متبادل رستہ اے ایہدے نال 298کلومیٹر لمی اک ہور سڑک بنان دے منصوبے اتے وی کم ہو رہیا اے۔ ایہہ سڑک 2026 تک مکمل ہو جاوے گی ایس حوالے نال دسن والی سب توں اہم گل ایہہ اے کہ ایس سڑک دی افادیت ودھان لئی 4.1 دی جڑواں ٹیوب سرنگ بنان اتے وی کم جاری اے جہناں دی تکمیل توں ایہہ سڑک ہر موسم وچ رابطہ فراہم کرن دے قابل ہو جاوے گی۔سرنگاں’ غاراں دے علاوہ زیرزمین گولہ بارود رکھن لئی حفاظت گاہواں بنان دا کم وی ہنگامی بنیاداں اتے جاری اے۔ ایہہ سرگرمیاں امن پسندانہ ہرگز نہیں بلکہ سوچے سمجھے منصوبے دا حصہ نیں تے پراکسی دے تاثرنوں تقویت دیندیاں نیں۔
بھارت آمدہ سال جی ٹونٹی دی صدارت دا منصب وی سنبھالن والا اے۔ حالیہ بالی اجلاس دے دوران انڈونیشیا نے علامتی صدارت اوہدے سپرد کردتی اے۔ ایس تنظیم دے رکن ملکاں دی آبادی دنیا دا سٹھ فیصد تے جی ڈی پی وچ حصہ 80فیصد اے۔ ایہدے ممبراں وچ روس تے چین وی شامل نیں ایس لئی بھلے کوئی رکن ملک ایس تنظیم دی وساطت نال چین دی مذمت تو نہیں کر سکے مگر بھارت کسی حد تک فیصلیاں اتے اثرانداز ہون دی پوزیشن وچ آ جاوے گا ایسے بنا تے کہہ سکنے آں کہ چین تے امریکہ مخاصمت وچ عملی طور تے کمی آن دا امکان گھٹ اے تے ہن امریکہ خود سامنے آئے بغیر انڈیا دے موہندھے اتے رکھ کے محاذ آرائی دی بندوق چلا سکدا اے۔