آفاقی سوچاں دا شاعر۔۔۔احسان رانا

اصل نام رانا احسان علی خاں۔ادبی دنیا وچ احسان رانا دے ناں توں متعارف ہوئے۔ احسان رانا گجرانوالہ وچ رانا رشید احمد خاں دے گھر 1948ء وچ پیدا ہوئے۔اوہناں دا خاندان ہجرت مگروں مالی تے جانی قربانیاں دے صدمے نال دوچار ریہا۔ اوس ویلے اونہاں دی عمر اک ورھے دے نیڑے ہووے گی جے اینہاں دے والد وی ایس دنیا نوں چھڈ گئے۔اینہاں دے دادے نے اینہاں دی تعلیم تے تربیت دا خیال رکھیا۔ احسان رانا دے وَڈکے کاٹھ گڑھ کراور دے وسنیک سن۔جفاکش تے محنتی کسان راج پوناں دا ایہہ علاقہ نواں شہر نال جڑیا ہویا سی تے گھڑھ شنکر ضلع ہوشیار پور، مشرقی پنجاب بھارت وچ واقع اے۔شنکر ساہی (Shankar Sahai) نامی اک داود بادشاہ (Doad King) نے ایہہ گراں اک ہزار عیسوی (AD1000)وچ آباد کیتا تے ایس نوں سال 1844ء وچ برطانوی کمپنی ولوں تحصیل دا درجہ دتا گیا سی۔جدوں آزادی دی سجری سویر ہوئی تے احسان رانا دے وڈکے ہجرت کر کے پاکستان وچ گوجرانوالہ آن پہنچے۔کجھ عرصہ بعد اونہاں گوجرانوالہ دی تحصیل کامونکی وچ پکے ڈیرے لا لئے۔ودھیا قسم دے چاول دی پیداوار واسطے پوری دنیا وچ مشہور کامونکی دا جی ٹی روڈ تے گوجرانوالہ دے نیڑے تے لاہور دے شمال وچ چتالھی کلو میٹر اے۔کاموں کے پاکستان دا تریہواں وڈا شہر اے۔ چار سو سال پرانے ایس شہر نوں چودھری کام سنگھ ورک نے مغل بادشاہ جلال الدین اکبر دے زمانے وچ وسایا۔
اونہاں دا پریوار پڑھیا لکھیا زمین دار گھرانا سی۔گھر وچ ذاتی لائبریری موجود سی۔اخباراں تے ادبی رسالے اینہاں دے گھر آوندے سن۔انج احسان رانا ہوراں نوں بال پن وچ ای ادبی ماحول مل گیا سی۔ کوئی بہن بھرا نہ ہون پاروں اونہاں دا زیادہ ویلا کتاباں تے رسالیاں دے مطالعہ وچ گزردا سی۔ایہو وجہ سی کہ اینہاں نے میٹرک وچ ای لکھنا شروع کر دتا سی۔فیر کالج وچ بین الکلیاتی مشاعریاں وچ باقاعدگی نال شرکت کر دے رہے۔کالج میگزین دی ادارت وچ وی شامل رہے۔انج اینہاں اندر شاعری دا شوق پلیا تے پروان چڑھیا۔
والدہ دی ہلا شیری نال مشہور لکھاریاں غلام یعقوب انور، عارف عبدالمتین تے حفیظ تائب دی رہنمائی تے یاری پاروں اینہاں دی نثر تے شاعری نوں نکھار ملیا۔ احسان رانا نے ویہویں تے اکہویں صدی وچ پنجابی ادب نوں اپنے نویں شعری تجربیاں نال تازہ جہاں توں آشنا کیتا اے۔ بابا فرید، وارث شاہ، بلھے شاہ، شاہ حسین، سلطان باہو تے میاں محمد بخش دے ایس مدبر پرستار نے پنجابی ادب تے اردو ادب دی جیہڑی خدمت کیتی اے اوہ تاریخ دے ورقیاں وچ سنہری حرفاں نال لکھی جاوے گی۔ایہناں دِیاں کتاباں وچ۔
ٹوٹے وَنگاں دے (1977)،قرض شجر، رقص بہار،میرے اَکھر میرے سورج (1987)،گلاں کردی شام (1997)،تے ” نظراں کتھے ٹھر دیاں (2015)”،شائع ہو چکیاں نیں۔
احسان رانا صاحب بڑی پیاری شخصیت دے مالک اک زندہ دل انسان نیں۔اوہ اک محبّت کرن والے انسان تے دُوجیاں دِیاں دکھاں پیڑاں محسوس کرن والے شاعر وی نیں تے بغیر کسے تخصیص ساریاں نال عزت نال پیش آون والے بزرگ دوست وی نیں۔اونہاں دی زندگی وَن سونے تجربیاں دی دستاویز اے۔اوہ جنہاں نال پیار کر دے نیں، اوس پیار دے بدلے اونہاں نوں وی پیار ملدا اے۔کیوں جے اونہاں دے پیار وچ خلوص ہوندا اے،بے غرضی ہوندی اے، کوئی لالچ نہیں ہوندا۔ ایہو جیہے انسان دا غم دُوجے وی اپنا غم کیوں نہ سمجھن۔
میرا غم وی اوہدا غم سی
ہس ہس لایا سینے اوہنے
احمد ندیم قاسمی ہوری لکھدے نیں کہ ”احسان رانا اردو تے پنجابی دا اک جیوندا جاگدا با شعور تے درد مند شاعر اے ۔دھرتی دے سینے تے دکھاں دے پھٹ ویکھ کے اوہ برداشت نہیں کر سکدا پر جدوں شعر کہندا اے تے اوس نوں پتہ ہوندا اے کہ اوہ اخبار دی خبر نہیں لکھ ریہا ، فن تخلیق کر ریہا اے ۔ فن جیہڑا سچا وی ہوندا اے تے نالے سوہنا وی ہوندا اے ۔جیہڑے شاعر فن دے حسن دا لحاظ پاس نہیں رکھدے اوہ سچ تاں بول لین گے پر اوہناں دا سچ اجہیا فن نہیں بن سکے گا جیہڑا آن والی صدیاں تیکر قلم یا زبان وِچوں نکل کے پڑھن سنن والیاں دے دِلاں تے دماغاں نوں چیر دا جاندا اے ۔احسان رانا نوں سچ بولنا تے نالے شعر کہنا وی آندا اے ۔اوس دیاں ایہہ غزلاں پڑھدیاں انج لگدا اے جیویں اسیں انسانیت دی عدالت وچ حاضر کر دِتے گئے آں تے فیصلہ سن رہے آں کہ آخری فتح حق تے سچ دی ، حسن تے جمال دی ، پیار تے عشق دی ہووے گی ۔اتے نفرتاں تے دشمنیاں وی ختم ہون والیاں نیں ۔۔خدا احسان رانا نوں برکت دیوے۔
ڈاکٹر صغری صدف لکھدیاں نیں کہ احسان رانا دی ڈکشن نویکلی تے من بھانویں اے۔اونہاں دی شاعری وچ اونہاں دے علاقے دے مخصوص لہجے دا رنگ وی چنگا اگڑ کے سامنے آندا اے تے ایہہ گل چنگی اے جے بندہ جیہڑی بولی بولے اوہنوں ای اظہار لئی ورتے ۔احسان رانا دی شخصیت وچ حلیمی ، محبت تے روا داری رج رج کے بھری پئی اے تے ایہہ ای قدراں اونہاں دی شاعری دی بنیاد وچ رچیاں بسیاں نیں ۔شاعر دھرتی نال خاص جڑت رکھدا اے ۔ایس لئی اوہدیاں سوچاں صرف خلاواں وچ اڑن والے خیال شکار نہیں کردیاں سگوں اوہدے آل دوالے وسن والے کرداراں نوں ڈونگی نظر نال ویکھ کے اوہناں دیاں جذبیاں نوں وی اپنی فکر وچ لڑا کے اوہ شاعری کردا اے جیہڑی ہر دل دی واج بن جاندی اے ۔اوہ کسے خاص گروپ نوں مخاطب کرن دی بجائے پوری لوکائی نال مکالمہ کرن نوں چنگا جان دے نیں تے ایہہ صفت صوفیاں والی اے ۔کیوں جے صوفی ہمیش لوکائی نوں اپنی فکر تے کلام دا مرکز بناندے رہے نیں
احسان رانا ہوراں دی تلاش وی اک شفاف ندی اے جیہدے وچ منظر پر چھنڈ دے تے کئی سرخاب تر دے تر دے اپنے پانی اتے کھلار جاندے نیں ۔کدھرے اوہ نیلے انبر نوں ہسدا تیپنچھیاں دیاں ڈاراں نوں اپنی پیاس تے تلاش دی دنیا وچ اڈ دا ویکھدا اے تے فیر سوچدا اے نظراں کیتھے ٹھہر دیاں ۔تے اسیں سارے جانوں آں کہ جس زبان وچ لکھیا جاوے اوسے زبان وچ سوچیا جاوے تے فیر اوہ ادب تخلیق ہوندا اے جیہدے وچ تخلیق سچائی تے دل دی سفیر بن کے سامنے آندی اے۔“(پروفیسر نعیمہ انسانی ہمدردی احسان رانا دے ریشے ریشے وچ سمائی ہوئی اے۔انسان شناسی وچ اونہاں اپنی مہارت دا لوہا منوایا ہویا اے۔اونہاں نے اپنی پوری حیاتی عیاری تے مکاری دے خلاف کھل کے لکھیا تے حرف دے تیشے نال جبر دی فصیل تے کاری ضرب لائی اے۔اوہ ویکھدے نیں کہ تقدیر پلک جھپکدیاں انسانی تدبیر دیاں دھجیاں اڈا دیندی اے۔زمانے دے ہڑھ تے کانگ دیاں چھلاں انسانی امیداں، امنگاں، جذبیاں،تے ترنگاں نوں ککھاں وانگوں اڑا کے اپنے نال لے جاندیاں نیں۔احسان رانا جدوں دکھی انسانیت نوں امیداں دے بھڑ تے بہہ کے کرلاٹ پاؤندا ویکھدے نیں تے اوہ تڑف اٹھدے نیں تے اوہ ایس نتیجے تے پہنچدے نیں کہ فانی دنیا وچ انسانی امیداں دی حد تاں ہو سکدی اے مگر رفو گراں تے چارہ گراں دی بے لوث محبّت زمان و مکاں دی حد توں آگے نکل جاندی اے۔رانا صاحب نے اپنی رہتل تے وسیب وچ رہندیاں گلاں باتاں تے ملاقاتاں دے سلسلے لفظاں دے انتخاب نال جڑے ہوئے نیں۔اونہاں نے اپنی پنجابی شاعری وچ سوہنے لفظ چن کے اونہاں دے آپس دے جوڑ نوں معنیاں دے خزانے دے اک جادو دا رنگ دتا اے۔۔۔۔اونہاں دیاں پنجابی تے اردو ادب لئی خدمتاں سنہری حرفاں نال لکھیاں جاون گئیاں ۔۔اونہاں دیاں کتاباں وچ ”ٹوٹے ونگاں دے”، ” قرض شجر ”، ”رقص بہار”، ”میرے اکھر میرے سورج ”، ” گلاں کر دی شام ” تے ” نظراں کیتھے ٹھہر دیاں ” شائع ہو چکیاں نیں۔۔
اونہاں دی شاعری وچ جتھے سماجی، معاشی تے سیاسی مسلے سامنے ہوندے نیں اوتھے اونہاں دی شاعری وچ تخلیقی حسن، سچائی تے موسیقیت وی بھر پور ملدی اے۔
کوئل گیت سنائے کتھے
خوش بو شہر وسائے کتھے
سوچن دا ہن فیدہ کیہ سی
جھلیاں خواب گوائے کتھے
پنڈاں وچ نہ شہراں دے وچ
تازہ اج ہوا اے کتھے
دل دی گل سی دل وچ رہ گئی
قصے جوڑ دکھاے کٹھے
رانا سانوں اج دنیا بھلی
تیرا اج خدا اے کتھے
٭٭٭
اللّہ سوہنا جناب احسان رانا صاحب نوں صحت مند لمبی حیاتی دیوے تاں جے ایسے طرح ادب دی آبیاری کردے رہن۔۔آمین
چپ رہیں گے تو وقت بولے گا
کچھ کہیں گے تو یہ فغاں ھو گی