اخلاق تے کردار دی اہمیت

شکیل امجد صادق

ایہ تقریباً 1957ء دی گل اے کہ فرانس وچ کدھرے اک رہائشی عمارت دی نکڑ وچ ترکی دے اک پنجاہ سالہ بڈھے بندے نے چھوٹی جہی دکان بنا رکھی سی۔ آل دوالے دے لوک اوس بڈھے نوں انکل ابراہیم دے ناں توں جان دے تے پکاردے سن۔ انکل ابراہیم دی دکان وچ چھوٹی موٹی گھریلو لوڑ دیاں شیواں توں علاوہ بالاں لئی چاکلیٹ’ آئس کریم تے گولیاں ٹافیاں ملدیاں سن۔ ایسے عمارت دی اک منزل تے اک یہودی خاندان آباد سی جہناں دا اک ست سالہ بچہ (جاد) سی۔ جاد تقریباً روزانہ انکل ابراہیم دی دکان تے گھر دی چھوٹی موٹی لوڑ خریدن لئی آندا سی۔ دکان توں جاندے ہوئے انکل ابراہیم نوں کسے ہور کم وچ مشغول پا کے جاد نے کدی وی اک چاکلیٹ چوری کرنا نہ بھُلی۔ اک واری جاد دکان توں جاندے ہوئے چاکلیٹ چوری کرنا بھُل گیا۔ انکل ابراہیم نے جاد نوں پچھوں آواز دیندے ہوئے کہیا: جاد! اج چاکلیٹ نہیں چکیں گا؟۔
انکل ابراہیم نے ایہ گل محبت وچ کیتی سی یاں دوستی نال پر جاد لئی اک صدمے توں ودھ کے سی۔ جاد اج تک ایہو سمجھدا سی کہ اوہدی چوری اک راز سی پر معاملہ ایہدے الٹ سی۔ جاد نے گڑگڑاندے ہوئے انکل ابراہیم نوں کہیا کہ تسیں جے مینوں معاف کر دیو تے اگوں اوہ کدی وی چوری نہیں کرے گا۔ پر انکل ابراہیم نے جاد نوں کہیا جے توں وعدہ کریں کہ اپنی زندگی وچ کدی وی کسے دی چوری نہیں کریں گا تے روزانہ دا اک چاکلیٹ میرے ولوں تیرا ہویا’ ہر واری دکان توں جاندے ہوئے لے جایا کرنا تے آخر ایسے گل تے جاد تے انکل دا اتفاق ہو گیا۔ ویلا گزردا گیا تے ایس یہودی بچے جاد تے انکل ابراہیم دی محبت گہری توں گہری ہوندی گئی سگوں انج ہو گیا کہ انکل ابراہیم ای جاد لئی باپ’ ماں تے دوست دا درجہ اختیار کر چکیا سی۔ جاد نوں جدوں کدی کسے مسئلے دا سامنا ہوندا یاں پریشانی ہوندی تے انکل ابراہیم نوں ای کہندا۔ اجہے وچ انکل میز دی دراز چوں اک کتاب کڈھدے تے جاد نوں کہندے کہ کتاب نوں کدھروں وی کھول دیو۔ جاد کتاب کھولدا تے انکل اوتھوں دو صفحے پڑھدے۔ جاد نوں مسئلے دا حل دسدے’ جاد دا دل مطمئن پاندا تے اوہ گھر نوں چلا جاندا۔ تے ایسے طرح اک دے بعد اک کردے ستاراں ورھے لنگھ گئے۔ ستاراں ورھیاں بعد جدوں جاد چوی ورھے دا اک نوجوان بنیا تے انکل ابراہیم وی ایس حساب نال 68 ورھے دے ہو چکے سن۔ داعی اجل دا بلاوا آیا تے انکل ابراہیم وفات پا گئے۔ اوہناں نے اپنے بیٹے دے کول جاد لئی اک صندوقچی چھڈی سی اوہناں دی وصیت سی کہ اوہدے مرن دے بعد ایہ صندوقچی اوس یہودی نوجوان جاد نوں تحفے وچ دے دتی جاوے۔ جاد نوں جدوں انکل دے پُتراں نے صندوقچی دتی تے اپنے والد دے مرن دا دسیا تے جاد بڑا غمگین ہویا کیوںجے انکل ای تے اوہدے غمگستار تے محسن سن۔ جاد نے صندوقچی کھول کے ویکھی تے اندر اوہو کتاب سی جہنوں کھول کے اوہ انکل نوں یاد کردا سی۔ جاد انکل دی نشانی گھر وچ رکھ کے دوجے کماں وچ مشغول ہو گیا پر اک دن اوہنوں کسے پریشانی نے گھیر لیا۔ اج انکل ہوندے تے اوہ اوہنوں کتاب کھول کے دو صفحے پڑھدے تے مسئلے دا حل سامنے آ جاندا جاد دے ذہن وچ انکل دا خیال آیا تے اوہدے اتھرو نکل آئے کیوں ناں اج میں آپ کوشش کراں؟ کتاب کھولدے ہوئے اوہ اپنے آپ نال مخاطب ہویا’ پر کتاب دی زبان تے لکھائی اوہدی سمجھ توں باہر سی۔ کتاب چک کے اپنے تیونسی عرب دوست کول گیا تے اوہنوں کہیا کہ:
مینوں ایہدے وچوں دو صفحے پڑھ کے سنا۔ مطلب پچھیا تے اپنے مسئلے دا اپنے طور تے کڈھ لیا۔ واپس جان توں پہلاں اوہنے اپنے دوست توں پچھیا ایہ کیسی کتاب اے؟ تیونسی نے کہیا ایہ ساڈے مسلماناں دی کتاب قرآن اے۔ جاد نے پچھیا: مسلمان کیویں بن دے نیں؟ تیونسی نے کہیا کلمہ شہادت پڑھدے نیں تے فیر شریعت تے عمل کردے نیں۔ جاد نے کہیا تے فیر سن لو میں کہہ رہیا واں کہ میں گواہی دینا واں کہ اللہ توں سوا کوئی معبود نہیں تے محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اللہ دے رسول نیں۔ جاد مسلمان ہو گیا تے اپنے واسطے جاداللہ القرآنی دا ناں پسند کیتا۔ ناں دا اختیار اوہدی قرآن نال والہانہ محبت دا کھلا ثبوت سی۔ جاداللہ نے قرآن دی تعلیم حاصل کیتی’ دین نوں سمجھیا تے اوہدی تبلیغ شروع کیتی۔ یورپ وچ اوہدے ہتھ تے چھ ہزار توں ودھ لوکاں نے اسلام قبول کیتا۔ اک دن پرانے کاغذات ویکھدے ہوئے جاداللہ نوں انکل ابراہیم دے دتے ہوئے قرآن وچ دنیا دا اک نقشہ نظر آیا جہدے وچ براعظم افریقہ دے آل دوالے لکیر کھچی ہوئی سی تے انکل دے دستخط کیتے ہوئے سن۔ نال ای انکل دے ہتھ نال ای ایہ آیت کریمہ لکھی ہوئی سی جہدا ترجمہ کجھ ایس طرح اے۔
اپنے رب دے راہ ول دعوت دیو حکمت تے چنگی نصیحت دے نال! جاداللہ نوں انج لگا جیویں ایہ انکل دی اوہدے لئی وصیت ہووے تے اوسے ویلے جاد اللہ نے ایس وصیت تے عمل کرن دی ٹھانی’ تے نال ای جاداللہ نے یورپ نوں خیرباد کہہ کے کینیا’ سوڈان’ یوگنڈا تے اوہدے آل دوالے دے ملکاں نو ںاپنا مسکن بنایا۔ دعوت حق لئی ہر مشکل تے پرخطر راہ تے چلن توں نہ ڈریا تے اللہ تعالیٰ نے اوہدے ہتھوں سٹھ لکھ انساناں نوں دین اسلام دی روشنی نال نوازیا۔ جاداللہ نے افریقہ دے کٹھن ماحول وچ اپنی حیاتی دے تریہہ ورھے گزار دتے۔ 2003ء وچ افریقہ وچ پائی جان والی بیماریاں وچ پھس کے صرف 54 ورھے دی عمر وچ اپنے خالق حقیقی نوں جا ملے۔ جاداللہ دی محنت دے ثمرات اوہناں دی وفات دے بعد وی جاری رہے۔ وفات دے ٹھیک دو ورھے بعد اوہناں دی ماں نے ستر ورھے دی عمر وچ اسلام قبول کیتا۔ جے اسیں وی اپنے اصل ول نہ پرتے تے ہن دی واری تباہی تے بربادی اجیہا ساڈا مقدر بنے گی کہ آن والیاں نسلاں لئی اسیں عبرت دا نشان بن کے رہ جاواں گے۔٭