انٹرپرینیور شپ دی ضرورت…

ایہہ گل بالکل واضح اے کہ ساڈے ملک پاکستان وچ نوکری دا حصول بڑا اوکھا اے تے نوجواناں دی اکثریت تعلیم حاصل کرن مگروں نوکری دی تلاش شروع کردی اے۔ جدوں اوہ جاب مارکیٹ وچ جاندے نیں تے اوہناں نوں اندازہ ہوندا اے کہ نوکری تلاش کرنا بڑا اوکھا کم اے کیوں جے پاکستان دے کمزو ر معاشی حالات (تے بہت ساری دُوجیاں وجوہات) پاروں ایتھے بے روزگاری دی شرح بڑی اُچی اے۔ میڈیا وچ اکثر ایس طرحاں دے واقعات رپورٹ ہوندے نیں کہ فلاں سرکاری نوکری لئی جہدے وچ صرف اٹھ/دس سیٹاں سن’ 30ہزار توں ودھ بندیاں نے اپلائی کر دتا۔ وفاقی حکومت دے مقابلہ دے امتحان (سی ایس ایس) وچ تقریباً 20ہزار توں ودھ طلبہ تے طالبات رلت کردے نیں جد کہ اوہدے وچ 200دے کول سٹاں ہوندیاں نیں۔ ہن تسیں خود ای اندازہ لائو کہ تقریباً 100بندیاں دا اک سیٹ لئی مقابلہ اے ایس لئی ایہدے وچ جو کامیاب ہوندا اے اوہ واقعی خوش قسمت ہوندا اے۔ پہلے 80 دی دہائی دے اختتام تک وی بی کام کرن والیاں نوں فوری نوکری مل جاندی سی۔ فیر جہڑے منڈے کڑیاں کمپیوٹرسائنس وچ بی ایس سی کردے سن اوہناں نوں فوری نوکری مل جاندی سی لیکن اج ایسا نہیں اے۔ اج مارکیٹ وچ ہزاراں’ ماسٹر ڈگری یافتہ’ ایم بی اے’ ایم ایس سی کرن والے بے روزگار موجود نیں جہناں نوں اوہناں دی تعلیمی قابلیت دے مطابق جاب میسر نہیں جہدے توں ساڈے نوجواناں وچ پریشانی ودھ رہی اے جہنوں جاب مل جاندی اے اوہ وی پریشان: نوکری ملنا بڑا اوکھا عمل اے۔ چنگا جہناں نوں نوکری مل جاندی اے کیہ اوہ مطمئن نیں؟ تے میرا مشاہدہ اے کہ نوکری کرن والیاں دی اکثریت اپنی جاب توں مطمئن نظر نہیں آندی اے۔ بے روزگاری دی اُچی شرح پاروں اکثریت نوں اوہناں دی تعلیم۔ تجربے توں گھٹ درجے دی نوکری ملدی اے۔ میں ذاتی طور تے بہت سارے ایسے افراد نوں جاندیاں ہون جہناں نوں کمپیوٹر سائنس وچ بیچلرز تے ماسٹرز دی ڈگری حاصل کیتی ہوئی اے لیکن اوہناں نوں نوکری کمپیوٹر آپریٹر دی ملی اے جہنوں اوہ اپنے کمزور معاشی حالات تے دُوجے عملاں پاروں کرن تے مجبور نیں۔ ایس دے علاوہ پاکستان وچ اکثر نوکری کرن والیاں نوں ذاتی نوکر تصور کیتا جاندا اے جہدے وچ تہانوں بلاوجہ بڑیاں گلاں سنائیاں جاندیاں نیں۔ کانٹریکٹ وچ درج کم دے علاوہ وی دُوجے بہت سارے کم لئے جاندے نیں جہڑے انسان صرف ایس لئی کرن تے مجبور ہوندا اے کہ کدھرے ایہہ نوکری وی ہتھوں نہ چلی جاوے تے جہڑی تنخواہ مہینے مگروں ملدی اے اوہ اینی تھوڑی ہوندی ا ے کہ اک ای دن وچ خرچ ہو جاندی اے۔ اکثر نوکری کرن والیاں نوں ایہہ شکایت ہوندی اے کہ آفس وچ تسیں جنا مرضی چنگا کم کر لوو لیکن تہانوں ایہدا کوئی اجر نہیں ملنا کیوں جے اوہناں دی تنخواہ فکس اے جہدا اوہناں دی کارکردگی نال کوئی تعلق نہیں۔ بہت گھٹ دفتر وچ ایہہ اصول اے کہ جے تسیں بوہتا چنگا کم کرو تے تہاڈی تنخواہ بوہتی ہو سکدی اے۔ ایس طرحاں دی وجوہات توں نوکری کرن والیاں دی اکثریت بددلی تے شدید فرسٹریشن دا شکار نظر آندی اے۔ اوہ نوکری کر وی رہے ہوندے نیں تے شکوے شکایت وی۔
کیہ نوکری توں امیر ہویا جا سکدا اے؟
پاکستان جیسے ملک وچ تسیں جے امیر ہونا چاہندے او یا معاشی طور تے خوشحال ہونا چاہندے او تے انتہائی معذرت دے نال نوکری تے حلال تنخواہ دے نال تہاڈے لئی ایہہ کرنا جے بالکل ناممکن نہیں تے اینا اوکھا ضرور اے کہ ایہنوں کجھ لوکاں دے علاوہ کوئی نہیں کر سکدا۔ مثلاً مکان ہر خاندان دی بنیادی ضرورت اے۔ وڈے شہراں وچ پنج مرلے دے مکانات دے مل 50 توں 90لکھ روپے اے۔ ہن ذرا تصور کرو اک خاندان دا جہدے وچ اک بندا نوکری کردا اے اوہ اپنی تنخواہ وچوں ہر سال کنی بچت کرے کہ اپنا ذاتی مکان خرید سکے؟ جد کہ پراپرٹی دے مل وی کجھ سالاں وچ دوگنا ہو جاندا اے۔ ایس لئی پاکستان وچ نوکری کرن والیاں دی اکثریت اپنی تنخواہ دے ذریعے اپنا ذاتی مکان تعمیر نہیں کر سکدی۔
انٹر پرینیورشپ دی اہمیت
انٹر پرینیور دا اصل اردو ترجمہ کاروباری شخص اے۔ ویسے تے انٹر پرینیورشپ دی اہمیت دا اندازہ ایس گل توں لایا جا سکدا اے کہ انٹر پرینیورشپ نوں پاکستان دی ساریاں نجی تے سرکاری یونیورسٹیاں وچ اک کورس دا درجہ حاصل اے تے انٹر پرینیور شپ دا مضمون بطور خاص ڈگری پروگراماں وچ پڑھایا جا رہیا اے جد کہ بعض یونیورسٹیاں وچ ایم بی اے وچ ایس مضمون نوں خاص اہمیت دتی جاندی اے جہدے توں بڑے مثبت نتائج برآمد ہو رہے نیں۔
انٹر پرینیورشپ اک اثاثہ اے
انٹرپرینیورشپ اک اثاثہ اے جد کہ نوکری تہاڈی ذات خاص تک محدود اے۔ جہڑے لوک نوکری کردے نیں ‘ اوہناں دی آمدنی لئی اوہناں دا خود حاضر ہونا لازمی شرط اے یعنی ایہہ نہیں ہو سکدا کہ تسیں اپنی جگہ کسے ہور شخص نوں نوکری اتے بھیج دیو۔ ایہہ نوکری تسیں خود ای کرنی اے۔ جے کسی وجہ نال نوکری کرن والا شخص ایس دنیا توں رخصت ہو جاوے تے اوہدے خاندان نوں نوکری توں ملن والی مراعات ختم ہو جاندیاں نیں یا انتہائی گھٹ یعنی نہ ہون دے برابر ملدیاں نیں۔ ایہدے مقابلے وچ انٹر پرینیورشپ تہاڈا تے تہاڈے خاندان دا اک اثاثہ اے۔ ایسا اثاثہ جہنوں فروخت وی کیتا جا سکدا اے۔ انٹر پرینیورشپ دی اک بہت وڈی خوبی ایہہ اے کہ چونکہ اوہدے وچ نوکریاں پیدا ہوندیاں نیں ایس لئی تہانوں اپنی اولاد یا رشتے داراں لئی پریشان ہون دی لوڑ نہیں ہوندی۔ نہ تہانوں اپنے پتر یا بھرا وغیرہ دی نوکری لئی کسے دی منت سماجت کرنی پیندی اے۔ تسیں اپنی اولاد یا رشتہ داراں نوں اپنے نال کم اتے لا سکدے نیں۔ نیز کامیاب انٹر پرینیور دے اہلخانہ نوں زندگی دی بنیادی ضروریات بہت آسانی نال میسر آ جاندیاں نیں۔
مہنگائی دا کوئی خوف نہیں
نوکری کرن والیاں دی آمدنی چونکہ فکس ہوندی اے ایس لئی جدوں وی حکومت بجٹ دا اعلان کردی اے یا غیر اعلانیہ مہنگائی کردی اے تے اوہناں دی مشکلات وچ وادھا ہوجاندا اے۔ خاص طور تے درمیانے طبقے نوں چونکہ اوہناں دی تنخواہ وچ وادھا تے سال مگروں ہونا اے۔ چیتا رہوے کہ ساڈے ایتھے کئی اداریاں وچ تنخواہاں وچ وادھا سالانہ دے بجائے تن چار سال مگروں ہوندا اے (جد کہ انٹرپرینیور طبقے نوں مہنگائی ایس طرحاں متاثر نہیں کردی۔ ایہدے علاوہ انٹر پرینیور دے کول اپنی آمدنی ودھن دے بہت سارے موقعے موجود ہوندے نیں۔
ترقی دی کوئی حد نہیں
انٹر پرینیورشپ وچ ترقی دی کوئی حد نہیں۔ تسیں اپنی سوچ تے محنت نال بہت اَگے تک جا سکدے او لیکن نوکری وچ ہر جگہ حدود و قیود نیں۔ مثلاً تہاڈی ترقی تے تنخواہ وچ وادھا اک طے شدہ طریقہ کار دے مطابق ہوندا اے۔
ایہہ نہیں ہو سکدا کہ اک شخص کسے کالج/یونیورسٹی وچ لیکچرر بھرتی ہویا تے اگلے ایس کالج وچ پروفیسر’ ایس توں اگلے سال ہیڈ آفس ڈیپارٹمنٹ تے اگلے سال پرنسپل/ ڈین وغیرہ بن جاوے بلکہ اگلی پوسٹ تک جان لئی ایہنوں کافی سال انتظار کرنا ہووے گا۔
انٹر پرینیورشپ دی ضرورت
پاکستانی معاشرے وچ بے روزگاری دی شرح نوں گھٹ کرن لئی سانوں انٹر پرینیور بندیاں دی لوڑ اے۔ سانوں سوچنا ہووے گا تے فیصلہ کرنا ہووے گا کہ جے اسیں صرف بزنس’ مینجمنٹ’ انجینئرنگ’کامرس یا کمپیوٹر سائنس دے ماہرین تیار کردے جاواں گے تے جناب اوہناں ساریاں نوں نوکری کتھوں ملے گی؟ جے ساڈی یونیورسٹیاں صرف انجینئر پیدا کرن دے بجائے اک انٹر پرینیور انجینئرز تیار کرن تے ایہدے توں ملک وچ بے روزگاری دی شرح وچ کمی ہو سکدی۔ کیوں جے اوہ نوکریاں پیدا کرن گے ۔ سانوں نوجواناں وچ بزنس دی خواہش پیدا کرنا ہووے گی۔ ساڈا نوجوان طبقہ بہت زیادہ ذہین اے تے اوہدے اندر بے پناہ صلاحیتاں نیں۔ دنیا دے بہت سارے ملک پاکستانی یوتھ دی تعریف کردے نیں لیکن جہدی وجہ نال ساڈی یوتھ مار کھا رہی اے اوہ ایہدا درست سمت وَل سفر نہیں کرنا اے۔ میرا ذاتی مشاہدہ اے کہ ساڈے نوجواناں نوں جہڑا کم سمجھا دتا جاوے اوہ ایس کم نوں بہت چنگے طریقے نال مکمل کردے نیں۔محنت’ جانفشانی تے ذہانت وچ پاکستانی یوتھ دنیا دے دُوجے ملکاں دے نوجواناں توں کسی وی طرحاں گھٹ نہیں اے۔ ہن ساڈے نوجواناں نوں سوچنا تے فیصلہ کرنا ہووے گا کہ میں اپنا ذاتی کاروبار شروع کرنا اے’ میں کسے دوجے دی غلامی نہیں کرنی’ مینوں ہر صورت اَگے ودھنااے’ مینوں اپنی کمزوریاں نوں گھٹ کرنا اے تاں جے میرے کم کرن دی صلاحیت تے طاقت وچ وادھا ہووے’ میں ایس دنیا وچ کوئی وڈا کم کرنا اے۔ میں اپنے معاشرے دے کمزور طبقے لئی روزگار دے موقعے پیدا کرنے نیں تے اوہناں دی خوشی وچ وادھا کرنا اے۔ اگلے ہفتے اسیں دنیا تے پاکستان دے کجھ مشہور انٹر پروینیورز دی کہانیاں دا جائزہ لین گے تے ویکھن گے کہ عام طور تے ساڈے ذہناں وچ پائی جان والی سوچ کہ کاروبار شروع کرن لئی پیسہ کتھوں آوے گا ایس سوچ نوں تبدیل کرن دی لوڑ اے۔(جاری)