ہیر گائیکی

ثمینہ عابد خان

قصہ گائیکی عرصہ قدیم توں ماضی دی کہانیاں تے واقعات نوں زندہ رکھن دا اک اہم ذریعہ رہی اے۔ برصغیر وچ قصہ گوئی دا فن عرب’ ایران تے افغانستان توں ہوندا ہویا پہنچیا۔ شروع وچ ایس فن دا مقصد ثقافتی روایتاں تے قصہ کہانیاں نوں اگلی نسلاں تک پہنچانا سی جد کہ مگروں ایس فن وچ محبت’ رواداری’ دشمنی’ بہادری تے دُوجے جذبیاں دی وی عکاسی ہون لگی۔
اک روایت جہنوں زندہ رکھن دی بہت لوڑ اے۔ کجھ دہائیاں پہلاں لہور دے حضوری باغ وچ کجھ ہیرگو بیٹھیا کردے سن جو اپنی سوہنی آواز وچ ہیر رانجھا دی کہانی منظوم صورت وچ پڑھدے تے اوہناں دے آسے پاسے سنن والیاں دا ہجوم لگ جاندا۔
قصہ عربی زبان دا لفظ اے جہدے معانی دلچسپ کہانی یا داستان دے نیں۔ پنجابی زبان وچ قصہ گوئی اک اہم روایت اے جہنے عرصہ دراز تک پنجابی لوک داستاناں نوں زندہ رکھیا۔ پنجاب وچ لوک داستاناں’ قصے’ روایتاں پنجاب دی ثقافت دا اک اہم حصہ نیں۔ ایہہ عوام دی تفریح دا ذریعہ ای نہیں اوہناں دی ذہنی’ نفسیاتی’ معاشرتی تے اخلاقی تربیت دا وسیلہ وی ثابت ہوندیاں نیں۔ پنجاب دی اہم لوک داستاناں وچ ہیرا رانجھا’ سسی پنوں’ سوہنی مہینوال تے مرزاصاحباں قابل ذکر نیں۔ ہیر رانجھا دی عشقیہ داستان نوں عظیم شاعر وارث شاہ نے منظوم شکل دے کے لازوال کردتا۔
رانجھا آکھدا اے جہان سفنا، مر جائونا ہے متوالئے نی
تساں جہیاں پیاریاں اے لازم ،آئے گئے مسافر پالئے نی
ایڈا حسن دا ناں گمان کیجئے، ایہہ لے پلنگ سنے نہا لیے نی
اساں رب دا آسرا رکھیا اے ،اٹھ جائونا ہے نیناں والیے نی
اج توں 25,20 ورھے پہلاں تک لوک کہانیاں بڑے ذوق و شوق نال سنیاں تے پڑھیاں جاندیاں سن۔ انج ای سانوں اپنے آسے پاسے ہیر پڑھن والے وی مل جاندے لیکن اج کل ایہہ فن معدوم ہوندا جا رہیا اے۔ جتھے نویں نسل پنجاب دی اوہناں روایتی کہانیاں توں لاعلم اے اوتھے ای ہیر گو نوں لبھنا اک اہم معرکہ اے۔ سنیا اے کہ کجھ دہائیاں پہلاں لہور دے حضوری باغ وچ چند ہیر گو بیٹھیا کردے سن جو اپنی خوبصورت آواز وچ ہیر رانجھا دی کہانی منظوم صورت وچ پڑھدے تے اوہناں دے آسے پاسے سنن والیاں دا ہجوم لگ جاندا۔ لوگ دوردراز توں ایتھے ہیر سنن لئی آندے تے محظوظ ہوندے۔ پاکستان بنن توں پہلاں ہر طبقہ فکر دے لوک ہیررانجھا دی داستان سنن لئی ایتھے آیا کردے سن لیکن فیر ایہہ سلسلہ ختم ہو گیا تے ایتھے آن والے ہیر گو مختلف میلیاںوچ جا کے اپنے فن دا مظاہرہ کرن لگے۔
والڈ سٹی آف لاہور اتھارٹی جو کہ قدیم لہور دی روایتاں تے ثقافت نوں زندہ رکھن لئی دن رات کوشاں اے۔ ایسی ای اک کاوش ہیر گوئی دے سلسلے وچ نظر آندی اے۔ والڈ سٹی اتھارٹی ولوں شیخوپورہ’ قصور’ شاہدرہ تے لہور توں 22دے کول ہیر گو لبھ کے لیائے گئے نیں تے ہفتہ وار ہیرگوئی دی محفل دا انعقاد حضوری باغ وچ کیتا جا رہیا اے۔ حضوری باغ وچ ہر اتوار نوں عصر تے مغرب وچ ایس محفل دا پربندھ ہوندا اے جہدی نقابت ہیر گو وارث علی کردے نیں۔ حضوری باغ جہدے آسے پاسے شاہی قلعہ بادشاہی مسجد’ رنجیت سنگھ دی سمادھی تے روشنائی بوہا اے ایتھے ہیر گوئی جادوئی سماں پیدا کردیندی اے۔شام ویلے حضوری باغ وچ بیٹھ کے ہیر سننا اک سحر انگیز تجربہ اے۔ لوک ایس کاوش نوں بہت سراہ رہے نیں تے دن بدن سامعین دی تعداد وچ وادھا ویکھن وچ آ رہیا اے۔
ایتھے اکٹھے ہون والے بہت سارے ہیر گو اوہو نیں جہڑے پہلے وی کدی حضوری باغ دی ہیرگوئی دی محفلاں وچ بیٹھیا کردے سن۔ا وہناں وچ اک ہیر گو اج کل اپنے پتر نوں اپنا ایہہ فن منتقل کر رہے نیں تاں جے اوہناں دی آئندہ نسل وی ایس فن نال جڑی رہوے۔ والڈ سٹی آف لہور اتھارٹی دی ایہہ کاوش قابل تحسین ا ے۔ ایس فن دی ترویج بلاشبہ پنجاب دی راویتاں’ ثقافت تے پنجابی زبان دی ترویج دا کارن اے۔