لہور دے غیرمسلم سادھو، فقیر

جھینگرشاہ دے بارے ہندو مذہب دے فرقے تے مکاتب فکروچ لکھیا اے کہ ایہ اوباش’ آزاد مشرب تے ایہدی گل بات تے مزاح سی۔ جھینگر شاہ بے لاگ گل کردا سی ایس لئی گرو دی خدمت وچ گستاخی کرن لگا۔ گرو دے نال مذاق کردا رہندا۔ ستھرے شاہی فقیراں دی وضع قطع آزادانہ پیشانی تے قشقہ ہتھ وچ سیاہ کشکول آبنوس دے دو چھوٹے ڈنڈے نال ہوندے جہناں نوں ستھرا شاہی فقیر اک دوجے تے ماردے نیں ستھرے شاہی فقیر ہر دکان دے سامنے جھینگر شاہ فقیر دے پنجابی اقوال تے کلام پڑھدے۔ اوہناں نوں جے کوئی اک پیسے توں گھٹ دیندا تے اوہ نہ لیندے دکان دے سامنے جم کے بہہ جاندے تے ڈھیر ساریاں گالھاں کڈھن لگدے۔ دکاندار مجبور ہو کے اک پیسہ دے دیندا۔
مشہور سی کہ شرفاء دے لڑکے اوباش تے آوارہ ہو کے جدوں مفلوک الحال ہو جاندے تے ستھرے شاہی گروہ وچ شامل ہو جاندے۔ کنیہالال جھینگر شاہ تے اوہدے چیلیاں دے بارے دوجے پیرائے وچ معلومات دیندے نیں۔ اوہناں دا کہنا اے کہ جھینگرشاہ ستھرے دیاں ہزاراں تمثیلاں تے کہانیاں پنجاب وچ زبان زدعام سن۔ اوہ بے ریا تے صاف گو سی۔ جو کہنا ہوندا کسے دا لحاظ کیتے بناں کہہ دیندا۔ ستھرا پنجابی زبان وچ پاک صاف نوں کہندے نیں۔ کنیہالال نے بڑی تفصیل دے نال جھینگرشاہ دی سمادھی دے رُکھاں تے عمارت دا ذکر کیتا اے۔ موجودہ اقبال پارک انگریز دور وچ پریڈ گرائونڈ رہیا اے۔ سمادھی والی عمارت دیاں تن کھڑکیاں پریڈ گرائونڈ ول کھلدیاں سن۔ سمادھی دی عمارت دے اک کمرے وچ گورو گرنتھ رکھیا ہوندا۔ سمادھی دا عالی شان گنبد بنایا گیا۔ ایتھے جو مندر تعمیر ہویا اوہدیاں کندھاں تے گروئواں دیاں فوٹواں سن چھت لکڑی دی سی درمیان وچ سنگ مر مر دے چبوترے تے سمادھ اے۔
کنیہالال دے دور وچ ایتھوں دا مہنت اڑکی شاہ ستھرا سی۔ اچھرہ وچ بھیرو دا استھان اک عالی شان مندر سی۔ مندر دی عمارت موجود اے پر ایہدے اکثر حصیاں وچ رہائش ہو چکی اے۔ مغل دور وچ ایس مقام تے اک کچا چبوترہ بنیا ہویا سی جہدے تے سمادھ سی۔ گودڑ ناں دا اک بنیا ایہدی پوجا کردا۔ ایہدے بعد اوہدا پُتر وستی رام خدمت گار بنیا۔ وستی رام نے چبوترے تے اٹاں لگوا دتیاں تے نال اک کھوہ تعمیر کر دتا۔ ایسے زمانے وچ ایتھے جوالا ناتھ جوگی نے ڈیرہ لایا۔ جوالاناتھ نے رنجیت سنگھ دی محبوبہ موراں دی والدہ دا آسیب دور کیتا تے موراں نے اک سو بلد گڈیاں اٹاں دیاں تے نقد رقم نذرانہ دے طور تے پیش کیتی۔ اج توں ٹھیک دو سو ورھے پہلاں یعنی 1880ء بکرمی وچ دھنی ناتھ جوگی ایہدا نگران مقرر ہویا۔ دھنی ناتھ نے سکھ حکمراناں نال تعلق بنا کے باقی لوکاں دا اثر ختم کر دتا تے آپ قابض ہو گیا۔ ایس طرح جوگیاں نے ایس تھاں نوں اپنا مرکز بنا لیا۔ مندر دے سامنے مشرق ول اک پکا تالاب سی جہنوں ناظم ملتان دیوان مول راج نے بنوایا۔ چارے پاسے 9,9 پوڑھیاں بنیاں سن۔ ایتھے اچھرہ دے رہائشی کسیرشاہ دا شوالا سی سب آبادی نے نگل لیا۔
لہور تے فیر پنجاب جین مت دا مرکز رہیا اے۔ ایتھے بہت سارے جین فقیر وی سن۔ سیہوڑہ پنتھ جین مت دے منن والے فقیر نیں۔ کہیا جاندا اے کہ کجھ ہندو کتاباں وچ ایہناں نوں برا کہیا گیا اے۔ ایہناں نوں ناستک کہہ کے بلایا جاندا۔ سیہوڑہ فقیراں دا عقیدہ اے کہ دنیا کسے نے پیدا نہیں کیتی۔ ایہ جانداراںدی بڑی قدر تے حفاظت کردے نیں۔ منہ تے کپڑا بنھدے نیں کہ کدھرے کوئی چھوٹا کیڑا اڈ کے منہ وچ نہ چلا جاوے۔ راہ چلدے ویلے جھاڑن نال رکھدے نیں کہ ایہدے نال راہ صاف کرکے پیر رکھیے۔ کیڑے مکوڑے مر نہ جان ایس لئی ایہ جتی پا کے نہیں چلدے۔ پانی دا زیادہ استعمال ممنوع سمجھدے نیں کہ ایہدی کمی نال جاندار مر جاندے نیں۔ غرارہ تے مسواک نہیں کردے جہدے منہ وچ کثافت جمی ہووے اوہنوں کامل سیہوڑہ فقیر من دے نیں۔ ایہ نہاندے نہیں سبزیاں نہیں کھاندے سر دے وال نائی توں نہیں بنواندے سگوں سال وچ اک تھاں اکٹھے ہو کے سارے اپنے وال کٹدے نیں۔ ایہناں دیہاڑیاں وچ اوہناں دا پنتھ مذہبی کتاب دا وعظ کردا اے۔ ایہ رات نوں کھانا کھاندے نیں نہ پانی پیندے نیں۔
معروف ادیب اے حمید اپنی کتاب لہور لہور اے وچ لہور دے کجھ فقیراں دا ذکر کردے ہوئے دسدے نیں کہ کدی کدی ننگ دھڑنگ سادھوئواں دی کوئی ٹولی دسہرے دی تقریبات وچ حصہ لین لہور آ جاندی۔ ایہ مادر زاد ننگے ہوندے تے بدن تے مٹی ملی ہوندی۔ جینی فرقے دے ایہ سادھو سب توں وکھرے کسے لکویں تھاں ڈیرہ لاندے اجہی تھاں جتھے صرف ہندو بندے ای جا کے اوہناں دا آشیرباد حاصل کردے سن ایہ لوک بتاں دی پوجا نہیں سن کردے۔ مندراں وچ کسے دیوی دیوتا دا بت نہیں سی ہوندا۔ مندر دے ہال کمرے دے وسط وچ اک چبوترہ ہوندا اے جہدے تے مہاویر دی تعلیمات پرانی کتاباں دی صورت وچ ہوندی اے۔ جین مت دے پیروکار ایہناں کتاباں نوں پڑھدے تے گیان حاصل کردے نیں۔ چینی سادھوئواں نوں لہور شہر وچ جان دی اجازت نہیں سی ہوندی۔ لہور وچ جین مت دے منن والیاں نے کئی جین مندر تعمیر کرائے۔ ہوتا سنگھ روڈ سنت نگر وچ امرجین ہاسٹل اندرون تحصیل بازار جین منڈپ تے جین ہال نیں۔ لہور وچ جین لوک سبھا دی تنظیم سی۔
ہندو سادھوئواں وچ کئی عجیب و غریب کہانیاں مشہور سن جہناں دی وجہ نال بہت سارے لالچی لوگ اوہناں دے دوالے رہندے۔ مشہور ہوندا کہ فلاں سادھو یاں جوگی دے کول سونا بنان دا نسخہ اے۔ اجہے سنیاسی دے خدمت گار بڑے ہوندے۔ کجھ سنیاسی مردانہ طاقت یاں کسے خاص دوا بنان دی شہرت رکھدے۔ کئی مسلمان نوسربازاں نے وی اجہے جعلی سنیاسیاں توں لوکاں نوں دھوکھا دین دا فن سکھیا۔ پاکستان وچ اج وی اجہے لوکاں دی کمی نہیں جو سمجھدے نیں کہ کیمیاگری وچ اجہی صلاحیت اے جو اک دھات نوں کسے دوجی دھات وچ بدل سکدی اے۔٭