لہور……زندہ دِلاں دے شہر توں شہرِ سموگ تیکر

بچپن توں اک فقرہ سندے چلے آ رہے آں کہ جنہیں لہور نہیں تکیا اوہ جمیا ای نہیں تے جدوں لہور ویکھیا’ لہور دے سویر تے شام وچ ساہ لین دا موقع ملیا۔ اندرون لہور دیاں گلیاں’ حویلیاں’ شاہی بازار’ لہوری پکوان’ میلے’ لہوریاں نال دوستی’ محبتاں تے گپاں لان دا موقع ملیا تے دل نے نعرہ مستانہ لا کے اقرار کیتا کہ واقعی لہور جیا ہور کوئی شہر نہیں۔ بوہتا ویلا نہیں لنگھیا 30,25 ورھیاں پہلاں تک لہور اک ایسا شہر سی جہدا مال روڈ رات نوں تن وجے وی کھلیا رہندا سی۔ کھان دے ڈھابے’ پارک’ بھاٹی ‘ لوہاری’ انارکلی تے ٹیکسالی دے آسے پاسے جتھے کوئی چاہ دی دکان کھلی ہوندی اوتھے لہوری رات گئے تک بیٹھے گپاں لاندے’ گاندے’ ہسدے تے زندگی دے درد ہاسے وچ اُڈاندے نظر آیا کردے سن۔ خوش مزاج’ ملنسار تے کھان پین ‘ ہن ہسان دے شوقین لہوریاں نوں ادبی ذوق و شوق جیویں ورثے وچ ملیا ہووے۔ ہر پاسے ادبی ‘سیاسی تے معاشرتی مسئلیاں اتے گل بات کرنا اوہناں نوں پسند سی یا انج آکھو کہ ایہہ سارے اوہناں دے معمول وچ شامل سی۔ ٹانگے اتے بیٹھے نال چلدے راہگیر تے دربار اتے دعا منگدے مسافراں نال انج گل کردے جیویں بچپن دے لنگوٹیے نال گل کر رہے ہون۔ ادیباں’ شاعراں نے اپنے حساب نال مختلف پلیٹ فارم بنائے ہوئے سن۔ کجھ دا کسے چاہ والی دکان اتے اکٹھا ہونا معمول اے’ کجھ پاک ٹی ہائوس پہنچ جایا کردے سن۔ علمی ادبی ہوالے نال ہون والی مختلف اصنا ف دی بدلدی وِگڑدی شکلاں۔ ترقیاں تے حالات دے مطابق
ڈَھلدی سوچ زیر بحث رہیا کردی۔ نویں رویے تے نقطہ نظر سامنے آندے۔ کالم نگار تے صحافیاں دے کول کوئی نہ کوئی پریس کلب ٹائپ جگہ موجود ہوندی سی جتھے اوہ جمع ہو کے ملکی تے عالمی حالات اتے اظہار خیال دے نال اُڈدیاں خبراں دی حقیقت پتہ کردے۔ ایہہ اوس شہر دی کشش ای تے سی کہ میرے ملک دے ہر کونے توں ہر طبقہ فکر دے لوک روزی کمان تے اپنا ہنر آزمان جدوں جدو لہور پہنچے’ داتا دی نگری وچ اوہناں نوں نام ملیا’ پہچان ملی تے فیر اوہ لہور وچ ای بس گئے۔ لہور پوری دنیا وچ اپنی مخصوص زندہ دلی پاروں مشہور اے۔ لہور دے لوکاں دا اک خاص مزاج اے جہنوں لفظاں وچ بیان کرنا بڑا اوکھا اے۔ اوہناں دے حوالے نال کوئی وی پیشن گوئی نہیں کیتی جا سکدی تے کروی دتی جاوے تے اُلٹ نکلدی اے۔
کدی لہور بارہ دروازیاں دے وچ سی۔فیر انگریز نے مال روڈ تے دوجیاں آبادیاں وسائیاں’ فیر نہ جانے لہور نوں کدی نظر لگی کہ لہور جہنوں باغاں تے پھلاں دا شہر کہیا جاندا سی ایس لہور وچ ہر پاسے اٹ گارے تے فیر سیمنٹ تے ماربل دی بنیاں عمارتاں بنن لگیاں۔کیہ ای چنگا ہوندا کہ اج توں 50ورھیاں پہلاں لہور دی مخصوص پہچان برقرار رکھن لئی کوئی حد بندی کیتی جاندی’ کوئی منصوبہ بندی کیتی جاندی تے لہور دے آسے پاسے دے علاقیاں وچ زمیناں نوں بچا لیتا جاندا۔ ہائوسنگ سوسائٹیاں بنان لئی لہور توں اک مناسب فاصلے اتے اجازت نامے دتے جاندے تے لہور دی فضاواں لوکاں دے دل ودماغ نوں معطر کرن دا کارن بندیاں رہندیاں۔ لیکن ساڈی بدقسمتی کہ ساڈے ارباب اختیار انج نہیں سوچ سکے تے اج وی ایسی سوچ کدھرے نظر نہیں آ رہی جہدا نتیجہ ساڈے سامنے کجھ انج آ رہیا اے کہ لہور ایس ویلے دنیا دے گندے ترین شہراں وچ شمار کیتا جان لگیا اے۔ پچھلے کئی سالاں توں سردیاں شروع ہوندے ای لہور دی فضاواں وچ ساہ لینا اوکھا ہو رہیا اے۔ ہن حکم جاری ہویا اے کہ بالاں نوں ساہ دی بیماریاں توں بچان لئی جمعہ’ ہفتہ تے اتوار سکول بند رہیا کرن گے۔ساڈیاں حکومتاں جدوں کسی مسئلے دا حل تلاش نہیں کر سکدیاں تے جواب وچ بچگانہ کم ضرور کر لیندیاں نیں۔ جے لہور دی فضاواں آلودہ نیں تے سردیاں دے دناں وچ لہور دیاں سڑکاں توں اوہناں رکشے تے گڈیاں نوں ہٹانا چاہیدا سی کہ جہڑے بے تحاشا دھواں چھڈ دے لہور دی فضاواں نوں زہرآلود ہ کر رہے نیں۔ راوی کنڈے دریا صدقے دے نام تے روزانہ ہزاراں ٹن پلاسٹک شاپر سٹن والیاں دے خلاف کوئی لائحہ عمل بنانا چاہیدا اے۔ اوہناں فیکٹریاں تے کارخانیاں دے خلاف اقدامات کرنے چاہیدے سن جتھے پلاسٹک تے ٹائر ساڑ کے ایندھن حاصل کیتا جا رہیا اے۔ کہیا جاندا اے کہ درخت ساڈے لئی آکسیجن پیدا کردے نیں تے لہور وچ جتھے جتھے کوئی جگہ باقی بچی اے اوتھے درختاں دے چھوٹے چھوٹے ذخیرے لان نال وی فضا نوں بہتر بنایا جا سکدا اے۔ ہن پنجاب سرکار نوں ایہہ فیصلہ کر لینا چاہیدا اے کہ اگلے پنج ورھیاں وچ لہور دی فضاواں نوں صاف کرن لئی کیسی منصوبہ بندی کیتی جا سکدی اے۔ اج دے نوجواناں نوں شاید پرانے لہور دے سحر دا اندازہ نہ ہووے اوہناں لئی اپنے ایہہ دو شعر پیش کر کے اجازت چاہواں گا۔
کیا پوچھتے ہو کیسا ہے لاہور
پہلی محبت جیسا ہے لاہور
جس طرح ہیں پیار کرنے والیاں
میں یہ کہتا ہوں کہ ویسا ہے لاہور