اُردو ادب دی پری تے خوشبو دی شاعرہ پروین شاکر

پروین شاکر 24نومبر 1952 نوں کراچی دے اک علمی تے ادبی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دے والد گرامی سید ثاقب حسین خود وی بڑ ے کمال دے شاعر سن تے ”شاکر” تخلص کردے سن۔ ایسے نسبت پروین شاکر وی اپنے نام دے نال ”شاکر” تخلص لکھدیاں سن۔ اوہناں نے پندرہ ورھیاں دی عمر وچ شاعری لکھنا شروع کیتی کیوں جے اوہناں نوں شعرو شاعری دا شوق وذوق بچپن توں ای سی۔ اوہنان نے اپنی شاعری دے ذریعے نسوانی جذبات دی بہترین عکاسی کیتی اے جہدے وچ اوہناں نے نہ صرف اپنے جذبیاں نوں پیش کیتا بلکہ دُوجیاں دے دکھ درد نوں محسوس کردیاں ہوئیاں اوہناں دے حقیقی جذبیاں نوں اپنی شاعری وچ سمویا۔ اوہناں دا اولین شعری مجموعہ ”خوشبو” جدوں شائع ہویا تے اوہنوں ملک گیر شہرت حاصل ہوئی۔ ایس حوالے نال اعتبار ساجد دَسدے نیں کہ ”ایہہ 80 دی دہائی دا واقعہ اے جدوں پروین دی پہلی کتاب ”خوشبو” آئی تے اوس ویلے میرا دُوجا شعری مجموعہ ”آمد”منظرعام اتے آیا۔ اوہدوں پروین توں پہلاں بہت سارے شاعراں تے ادیباں تے نقاداں دے میرے بارے لکھی ہوئی سطراں پڑھیاں تے مسکرا کے کتاب دے صفحے الٹے پلٹے فیر اک فقرہ کہیا ”ایسی شاعری نوں اینی آراء بیساکھیاں دی لوڑ نہیں سی”۔
پروین شاکر بے حد نرم دل زنانی سن۔اوہناں دے اندر ہمدردی
دے جذبات کٹ کٹ کے بھرے ہوئے سن۔ اوہناں دی شاعری وچ جتھے محبت’ عورت تے اقدار دا گراں قدر احساس موجود اے اوتھے اوہناں دی شاعری وچ دکھ تے شدت جذبات دی کیفیت وی اُبھر کے سامنے آندی اے جد کہ ماں دے جذبات’ شوہر نال ناچاکی تے علیحدگی’ ورکنگ وومن دے مسئلیاں نوں بڑی خوبصورتی نال اپنی شاعری وچ قلمبند کیتا گیا اے۔ ایس لئی اوہناں دی پوری شاعری اوہناں دے جذبات تے درد کائنات دے احساسات دا اظہار لیتے ہوئے نیں۔ پروین شاکر جہڈی کم آمیز تے خموش طبع شاعرہ سن اوہدی اوہناں دے کلام وچ جذبیاں دی سچائیاں نال پیدا ہون والی لازمی شکست و ریخت اتے گریہ دی بجائے لطیف طنز دی عملداری وی شامل سن۔اوہناں نے خاص پیچیدہ صورتحال نوں شاعری بنایا اے۔ ”نسوانی خاکے” ایس کتاب دی خصوصیت ایہہ اے کہ ایہدے وچ تریخ ادب وچ پہلی واری زنانیاں اتے لکھے ہوئے زنانی دے خاکے پڑھن نوں ملدے نیں جہنوں مرتب شاہد حنائی نے کیتا اے۔ ایس کتاب دے صفحہ نمبر91 اتے پروین شاکر دے حوالے نال اک خاکہ ”دکھی عورت” دے عنوان نال پڑھن نوں لدا اے جہدے وچ محترمہ سرفراز اقبال اپنی چند ملاقاتاں دا احوال بیان کردے ہوئیاں کجھ ایس طرحاں رقم طراز اے کہ ”سچ کہلوانے نے اس گڑیا سی شاعرہ کو زندگی میں ہی تنہا کر دیا تھا۔ وہ تمام عمر محبت اور انا کی جنگ لڑتی رہی۔ نہ جانے وہ کسی ایک جذبے کو بھی پا سکی یا نہیں۔ کئی لوگوں کی خوش بختی اور بدنصیبی قدم قدم ساتھ چلتی ہے۔ بس پروین شاکر کا یہی مقدر تھا ۔”
کیسے کہہ دو کہ مجھے چھوڑ دیا ہے اُس نے
بات تو سچ ہے مگر بات ہے رُسوائی کی
عہد ساز شاعرہ پروین شاکر اتے بہت کجھ لکھیا جا چکیا اے تے لکھیا جاندا رہوے گا۔ مگر اوہناں دی شخصیت و فن دے حوالے نال میں اپنے عصر دے مقبول شاعر اعتبار ساجد دے اک مضمون توں اقتباس پیش کرنا ضروری سمجھنا واں کہ ”پروین شاکر نوں جہناں میں ویکھیا تے سنیا اے مینوں اوہ اک لفظ وی فالتو بولدی نظر نہیں آئیاں۔ پروین’ عبداللہ ہارون کالج وچ میری اک کزن دی استاد سن۔ جدوں کدی کراچی جاندا تے میری کزن پروین شاکر بارے دَسدی کہ میڈم سٹاف توں الگ تھلگ کسی گوشے’ کسی رُکھ تھلے کلیا کتاب خوانی وچ مصروف ہوندیاں۔ کلاس روم وچ راویتی پروفیسراں وانگوں ڈانٹ ڈپٹ’ رعب داب رُکھے پن بہت شگفتگی نال کم نہیں لیندیاں سن۔ ٹو دی پوائنٹ دھیمی مدھم تے سنجیدہ انداز وچ گل بات تے لیکچر اوہناں نوں دوجیاں توں وکھرا بناندا سی۔ فیض احمد فیض وی عبداللہ ہارون کالج دے پرنسپل رہ چکے سن اوہ وی روایتی پرنسپلاں وانگوں رعب دبدبہ والے پرنسپل نہیں سن۔ انتہائی مدھم تے ملائم لہجے دے سربراہ ادارہ سن۔ بہت گھٹ مسکراندے سن ایسے نسبت پروین شاکر اتے وی لاشعوری طور تے غالباً اوہناں ای دا اثر پیا سی۔ اوہ بہت گھٹ مسکراندیاں سن’ ہسدی بہت گھٹ سن۔ کپڑے سادہ مگر چنگا پاندیاں سن’ کم نال کم رکھدیاں سن”۔
سچ کہوں گی مگر پھر بھی ہار جائوں گی
وہ جھوٹ بولے گا اور لاجواب کر دے گا
پروین شاکر نوں جھوٹ نال نفرت سی ایس لئی اوہ زندگی بھر اپنے شعراں وچ سچی گل نوں صاف گوئی نال پیش کردیاں رہیاں۔ اوہناں دے شعری مجموعیاں وچ ”خوشبو” (1976) ”صد برگ” (1980) ”خود کلامی” تے ”انکار” ایہ دونویں کتاباں (1990) وچ منظرعام اتے آئیاں۔ ایہدے مگروں ”ماہ تمام” (1994) وچ شائع ہوئی۔
ایہناں سارے مجموعیاں وچ جہنی چنگی غزلاں کہیاں اوہنی ای چنگی اوہناں دی آزاد نظماں وی پڑھن نوں ملدیاں نیں۔ ایسے لئی خوبصورت لفظاں دا استعمال اوہناں دے کلام دا وصف رہیا اے۔ اوہناں نے شاعری دے نال نال کالم نگاری دے وی جوہر وکھائے مگر اوہناں نوں کالم نگاری توں ودھ شاعری وچ بڑی دلچسپی سی۔ اوہناں دی شاعرانہ عظمت دا کھل کے اعتراف اوس دور دے وڈے وڈے ادیباں’ شاعراں نے وی کیتا جہناں وچ احمد ندیم قاسمی’ احمد فراز’ جمیل الدین عالی تے علی سردار جعفری وغیرہ شامل نیں۔ پروین شاکر پاکستان ٹیلی ویژن تے ریڈیو پاکستان اتے میزبانی دی حیثیت نال پہلی واری جلوہ گر ہوئیاں۔اوہناں نوں پنج وڈے ادبی انعامات تے اعزازات نال وی نوازیا گیا جہناں وچ خوشبو لئی 1978وچ آدم جی ایوارڈ جہڑا پاکستان وچ اک قومی سطح دا اعزاز اے۔ 1985 وچ علامہ اقبال ایوارڈ’ 1986 وچ یو ایس آئی ایس ایوارڈ تے فیض احمد فیض ایوارڈ دے علاوہ اوہناں نوں بہت قلیل متاع حیات وچ اوہ کارنامے سرانجام دتے جہناں پاروں اوہناں نوں پرائیڈ آف پرفارمنس دے نال نال ”خوشبو کی شاعرہ” دے خطاب نال وی نوازیا گیا۔ ایتھے مینوں اوہناں دی مشہور زمانہ غزل دا مطلع یاد آ رہیا اے کہ:
کو بہ کو پھیل گئی بات شناسائی کی
اُس نے خوشبو کی طرح میری پذیرائی کی
ایسے غزل دا اک ہور شعر ملاحظہ کرو:
وہ کہیں بھی گیا، لوٹا تو مرے پاس آیا
بس یہی بات ہے اچھی مرے ہرجائی کی
محبت دی خشبو نوں شعراں وچ سمو کے بیان کرن والی منفرد لب و لہجے دی ایہہ شاعرہ 26دسمبر 1994 نوں اسلام آباد اپنے آفس جاندے ہوئے ٹریفک حادثے وچ 42سال دی عمر وچ اپنے خالق حقیقی نال جا ملی مگر اج وی اوہدا اک اک لفظ اوہدے ہون دی انج گواہی دے رہے نیں۔
مر بھی جائوں تو کہاں لوگ بھلا دیں گے
لفظ میرے مرے ہونے کی گواہی دیں گے
پروین شاکر دی وفات مگروں اوہناں دا اک مجموعہ ”کف آئینہ” اوہناں دی ہمشیرہ نسرین شاکر نے شائع کروایا جہناں نوں ادبی حلقیاں وچ بے حد پذیرائی ملی۔ محترمہ نسرین شاکر دسدیاں نیں کہ ”ایس مجموعہ دا نام اوہ اپنی زندگی وچ خود ای تجویز کر چکیاں سن تے مکمل وی۔ ہور ایہہ وی کہیا کہ اسیں ہر سال اوہناں دی برسی تے اوہناں دی یاد وچ ”پروین شاکر” ایوارڈ دی تقریب وی منعقد کروانے آں”۔ اخیر وچ جاندے جاندے پروین شاکر نوں خراج تحسین دے طور تے اپنی نظم دے شعر پیش کر ن دی اجازت چاہواں گا۔
وہ پروین شاکر تھیں رب کی رضا پر
ہمیشہ تھا جس کا بھروسہ خدا پر
کھلاتی رہیں غنچے شعروادب کے
بچھاتی رہیں خوشبوئیں جو صبا پر
بہت خوبصورت تھیں لہجے کی مالک
زمانہ تھا نازاں غزل کی ادا پر
بہاروں میں خوشبو لُٹانے کو آئیں
اُنہوں نے کئی گیت لکھے ہوا پر
وہ اُردو ادب کی پری بن کے اُتری
ستارے چمکتے تھے جس کی ردا پر
اُنہوں نے شکایت نہیں کی کسی سے
بھروسہ تھا جس کو ہر اک کی وفا پر