سن اکہتر دا سانحہ

اقتدار جاوید

چنگے انصاف دی وجہ نال فرینک کارپو نوں دنیا دا رحم دل جج کہیا جاندا اے۔ پہلے اجہیاں مثالاں اسیں اپنی تریخ توں لے کے بیان کردے سی ہن ویلا بدل گیا اے۔ تریخ اک مسافر اے جو نیک دل لوکاں وچ گھر کردی اے ایس لئی ایہ مسافر ساڈی زمین توں کدوں دا رخصت ہو چکیا۔ جس معاشرے چوں رحم تے انصاف رخصت ہو جان اوتھوں ایہ مسافر ہمیشہ لئی کوچ کر جاندا اے۔ اج کل ایس مسافر دا قیام ست سمندر پار اے تے اک دو صدیاں توں اوتھے رہندا اے۔ فرینک کارپو اٹلی دا رہن والا اے پر اج کل انصاف امریکہ وچ کر رہیا اے۔ ساڈے ایس لیول دا ای منصف ایم آر کیانی سی جو ناانصافی دی زمین تے انتقال کر گیا سی۔ اوہ چاٹگام دے شہر وچ سن جدوں اوہناں دا موت دا بلاوا آیا۔ ایس طرح اوہ مشرقی پاکستان دا سانحہ ویکھن توں 9 ورھے پہلاں انتقال کر گئے سن۔
ساڈی اپنی زندگی وچ کجھ اجہے سانحے ہوئے نیں جو بالکل وی ضروری نہیں سن اوہناں توں بچیا جا سکدا سی پر اوہ راہ انصاف دی راہ سی جو کسے نوں ویکھنی وی گوارا نہیں سی۔ پہلا سانحہ مشرقی پاکستان دا سی۔ ایہ سانحہ ساڈے لئی اجے وی تکلیف دہ سی کہ ایہدے نال متاثر ہون والا آپ ساڈا خاندان وی سی۔ ساڈے وڈے بھائی جو سقوط ڈھاکہ دے ویلے ڈھاکہ یونیورسٹی وچ پڑھ رہے سن تے دوورھے لئی نوے ہزار قیدیاں وچ شامل سن جو انڈیا دے وکھووکھ کیمپاں وچ قید کٹ رہیا سی۔ اودوں اسیں پنجویں کلاس وچ سی۔ جدوں ورھے بعد برادر بزرگ واپس آندے تے بنگال دا ذکر سانوں کوئی طلسم ہوشربا لگدا۔ ڈھاکہ’ چٹاگانگ’ سلہٹ شہر سانوں لہور کراچی توں پیارے لگدے۔ ڈھاکہ اسلام آباد توں چنگا لگدا۔ دریائے ہگلی دا ذکر سن دے تے اپنے دریا اوہدے تے قربان کرن نوں دل کردا۔ انناس دی خشبو نال ساڈا چھوٹا جیہا کچا صحن کٹھی مٹھی خوشبو نال بھر جاندا۔ ساڈے استاد برادر بزرگ نوں مل کے خوش ہوندے تے ایہو خیال آندا اجیہا علم جہدے تے استاد وی فدا ہون کیسی اعلیٰ درس گاہ دی دین اے۔
ہولی ہولی سانوں پتہ لگا کہ ڈھاکہ یونیورسٹی جتھے برادر بزرگ پڑھ رہے سن باغیاں دا گڑھ بن چکیا اے۔ سانوں ایہناں باغیاں دی سیاسی بصیرت تے رشک آندا۔ سانوں ایہ وی پتہ لگا کہ مجیب دے چھ نکات جہناں تے ساڈا خون کھول اٹھدا سی ایسے یونیورسٹی دے اکنامکس دے شعبے دے اک استاد سبحان رحمن دی ذہنی کاوش سی۔ انج اوہناں دے چھ نکات ساڈی اٹھارویں ترمیم توں گھٹ اختیارات دا مطالبہ کردے سن۔ ایتھے ایہ اختیارات رضاربانی نے انج کڈھوائے جیویں مکھن چوں وال کڈھیا جاندا اے۔ اسیں ایس درگاہ دے بارے اجہے اجہے قصے سنے کہ دل کرے کہ اک واری اوہ درس گاہ ویکھ ای لیے۔ مغربی ملکاں وچ تے ایہ اک عام جہی گل اے کہ اک حکمران حکومت ختم ہون دے بعد اپنی پرانی ملازمت یاں کاروبار وچ دوبارہ شریک ہو جاوے۔ ساڈے ملک وچ ایہ اک انہونی جہی گل لگدی اے۔ ایم این ہدی ایس یونیورسٹی دے معاشیات دے شعبے دے سربراہ سن۔ ایوب خان نے اوہناں نوں گورنر مشرقی پاکستان نامزد کیتا۔ اوہناں دا پورا ناں مرزا نذرل ہدی سی۔ اوہ بعد وچ بنگلہ دیش دے تریجے نایب صدر تے وزیرخزانہ وی رہے۔ اوہ فی الاصل اک نابغہ سن۔ 51ء وچ ریڈیو پاکستان ڈھاکہ توں اوہناں نے Dabate with Huda دا سلسلہ شروع کیتا۔ ایوب نے اوہناں نوں پلاننگ کمیشن دا ممبر وی بنایا سی۔ منعم خان دے بعد اوہناں نوں گورنر مشرقی پاکستان لایا پر 69ء وچ یحییٰ خان دے مارشل لاء دے اعلان دے نال ای اوہ مستعفی ہو گئے تے واپس ڈھاکہ یونیورسٹی دے شعبہ معاشیات وچ آ گئے تے درس و تدریس شروع کر دتی۔اجیہاں مثالاں اسیں مغرب وچ ویکھدے سی تے ویکھ رہے آں۔
یہ کلی بھی اس گلستانِ خزاں منظر میں
ایسی چنگاری بھی یا رب اپنے خاکستر میں تھی
اوہناں دا اک ہور وڈا تعارف ایہ وی سی کہ اوہ مولوی تمیزالدین دے جوائی سن۔ اوہناں دی بیگم کلثوم سنٹرل یونیورسٹی دے بانی مبانی چانسلراں وچوں سن۔ ایدھر نظر کردے سن تے ایوب خان وانگوں اوہناں دے جانشین یحییٰ خان وی سقوط مشرقی پاکستان دے ویلے صدر’ چیف مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر’ وزیر دفاع تے وزیرخارجہ سن۔ جدوں ایوب خان نوں چیف آف آرمی سٹاف بنیا اودوں متوقع جنرلاں وچ جنرل اشفاق المجید دا ناں وی سی جو مشرقی پاکستان نال تعلق رکھدے سن۔ اوہ وی چیف آف آرمی سٹاف بن سکدے سن تے اپنے وطن دے لوکاں دی تالیف قلوب کر سکدے سن۔ اودوں ایس عہدے نوں کمانڈر ان چیف کہیا جاندا سی پر ایتھے ایوب خان 53ء توں 58ء تک نہ صرف وزیردفاع رہے وزارت داخلہ دا قلمدان وی اوہناں دے کول رہیا۔ کمانڈر ان چیف تے ایوب خان’ لیاقت علی خان دے دور وچ مقرر ہو گیا سی۔ ایہ عہدہ اوہناں دے کول 51ء توں 58ء تک رہیا۔ فائیوسٹار جنرل وی رہیا۔
اللہ میگھ دے ناں دے دو ناول نیں۔ اک اللہ میگھ دے’ رضیہ سجاد ظہیر دا ناول’ فیر ایسے ناں دا اک ناول آ گیا۔ اوس ویلے واقعی اللہ نے میگھ عطا کیتی سی۔ دوجی واری جنرل اشفاق المجید دے وطن والیاں نے وی دعا کیتی سی کہ کہ اللہ میگھ دے۔ اودوں مشرقی بھائیاں دی دعا قبول ہوئی۔ صدیق سالک نے وی ادھا سچ ای بولیا اے تے باقی صدیقی دا شعر سنا کے ایہدا اعتراف وی کیتا اے۔
ہر ایک بات زباں پر نہ آ سکی
کہیں کہیں سے سنائے ہیں ہم نے افسانے
تے کہیا اے کہ اوہناں نے سیاسی تے فوجی پہلو نوں نظرانداز کیتا اے۔ جدوں ایہناں دو پہلوئواں نوں نظرانداز کراں گے جو براہ راست ساڈی قومی تریخ بارے ہون تے نہ لکھنا ایس توں بہتر ہوندا اے۔ اے اہل اقتدار انصاف دی دہائی اے۔٭