قوم نوں چکر نہ دیا کرو

امر جلیل

ایہ طے اے کہ فلم چنگی ہووے یاں بھیڑی’ تسیں اوہنوں لگاتار نہیں ویکھ سکدے۔ چنگی بری فلم پابندی نال ورھیاں توں ویکھدے ہوئے تسیں اپنا دماغی توازن کھو بیٹھدے او۔ کسے وجہ نال جے تسیں دماغی توازن کھون توں بچ وی جاندے او تے فیر تسیں یقینا نفسیاتی امراض دا شکار ہو سکدے او۔ پاکستان دے سب توں سینئر ماہر نفسیات جو ایس ویلے 90 ورھے دے نیں’ نے ورھیاں پہلے اپنے اک لیکچر وچ کہیا سی کہ مجموعی طور تے 45 فیصد پاکستانی دماغی امراض وچ مبتلا نیں۔ ایس انکشاف نوں کئی دہائیاں گزر گئیاں نیں فقیر دے اندازے دے مطابق ذہنی امراض وچ مبتلا پاکستانیاں دی گنتی ہن 45فیصد توں ودھ کے 60فیصد توں ودھ گئی ہووے گی شاید ایس توں وی ودھ۔
زندگی وچ کجھ لگاتار ہون’ کرن’ ویکھن تے گزرن دے بعد چنگے بھلے’ دیکھے بھالے لوک دماغی امراض دا شکار ہو جاندے نیں۔ وجوہات کئی ساریاں نیں’ سگوں ان گنت نیں’ کہ پاکستان وچ پہلے دن توں سانحے’ مصیباں’ المناک واقعے’ دلخراش حادثے بڑی باقاعدگی تے یکسانیت نال ہوندے نیں تے قوم نوں جھنجھوڑ دیندے نیں۔ ایس قوم نوں بڑی پابندی نال اینی واری تے ایناں جھنجھوڑیا گیا اے کہ ہن کوئی حادثہ’ کوئی واقعہ’ کوئی سانحہ پاکستانیاں نوں جھنجھوڑ نہیں سکدا۔ اسیں مکمل طور تے تماش بین بن چکے آں۔ وحشی ہجوم تہمت لا کے کسے بے یارومددگار نوں بے رحمی نال کٹ رہے ہوندے ینں۔ اسیں تماشائی بن کے سب کجھ ویکھ رہے ہونے آں تے مظلوم بندے دی آہ و بکا توں لطف اٹھا رہے ہونے آں۔ وحشی جنونی بے یارومددگار نوں پتھراں’ سوٹیاں’ لوہے دے سریاں’ لتاں’ مکیاں نال ماردے ماردے مار ای دیندے نیں۔ اسیں عجیب جہی خوشی محسوس کردے ہوئے اوتھوں ٹر جانے آں۔ ایہ جے اسیں’ منیا کہ ملک وچ چھوٹی وڈی عدالتاں نیں’ پر اسیں اپنے فیصلے آپ کرنے آں۔ واجب القتل ہون دے فتوے جاری کرنے آں۔ گناہی بندے نوں آپ سزا دینے آں۔ اوہنوں چوکاں تے سنگسار کر دینے آں۔
ساڈی تریخ سیاسی تے غیرسیاسی سانحیاں نال بھری پئی اے۔ میں اپنی زندگی وچ اینے سیاسی سانحے ویکھے نیں تے لگاتار ویکھے نیں کہ اکثر اوقات پتہ نہیں لگدا کہ سیاسی سانحیاں دا ذکرکتھوں شروع کریئے تے کتھے ختم کریئے۔ سیاسی سانحیاں دی ابتدا میں بانی پاکستان قائداعظم محمدعلی جناح دے ناقابل فراموش سانحے توں کیتی سی۔ تسیں تصور کر سکدے او کہ سربراہ مملکت دی گڈی راہ وچ خراب ہو جاوے؟ چلو من لینے آں کہ گڈی کسے منصوبے دے تحت نہیں’ سگوں سچ مچ خراب ہو گئی سی۔ سوال پیدا ہوندا اے کہ سربراہ مملکت دی گڈی دے اگے تے پچھے پروٹوکول دیاں گڈیاں کیوں نہیں سن؟ خراب ہون دی صورت وچ کیوں دوجی ایمبولینس دا فوراً بندوبست نہیں سی کیتا گیا؟ سیاسی سانحیاں دی ابتدا پہلے دن توں ہو چکی سی جدوں قائداعظم دی ریڈیو پاکستان توں نشر ہون والی پہلی لقریر نوں دوجے دن ایڈٹ کرن دے بعد اخباراں وچ چھاپیا گیا سی اج تک کوئی نہیں جان دا کہ ایہ گھنائونی حرکت کنہے کیتی سی۔ قائداعظم کدی اپنے کم وچ مداخلت گوارا یاں نظرانداز نہیں سن کردے۔ اوہناں دے آسے پاسے پتہ نہیں کہڑا ماحول سی’ کہ اوہ اینی وڈی بدتمیزی چپ چاپ برداشت کر گئے۔ تسیں جان دے او کہ قائداعظم نے میٹرک کراچی دے کس سکول توں پاس کیتا سی؟ تسیں فوراً کہو گے’ قائداعظم نے بمبئی یعنی بامبے یونیورسٹی توں میٹرک کرن لئی امتحان سندھ مدرس الاسلام توں دتا سی۔ ایہ جواب تسیں پورے یقین نال ایس لئی دیو گے کہ قائداعظم نوں کجھ ہور پیش کرن والیاں نے نسل در نسل ایہ گل درسی کتاباں وچ تہانوں پڑھائی اے’ سنائی اے تے سکھائی اے۔ تہاڈا جواب قطعی غلط اے۔ قائداعظم نے بمبئی یونیورسٹی توں میٹرک کرن لئی تعلیم کراچی دے قدیم سکول کرسچین مشنری سکول توں حاصل کیتی سی تے میٹرک دا امتحان پاس کرن لئی کرسچین مشنری سکول توں امتحان دتا سی۔ مینوں لگدا اے کہ گم کرن والیاں نے ایہ جانکاری کرسچین مشنری سکول دے ریکارڈ توں غایب کر دتی ہووے گی۔ تصدیق کرن لئی تسیں اپنا انسائیکلو پیڈیا تے وکی پیڈیا ویکھ سکدے او۔
ٹیکنالوجی دے دور وچ تسیں کجھ نہیں چھپا سکدے۔ سیاسی سانحیاں توں ہٹ کے میں تہانوں کرسچین مشنری سکول دے حوالے نال چونکا دین والی جانکاری دینا واں۔ انتخاب عالم دا ناں یاد اے تہانوں؟ 1960ء دی دہائی وچ پاکستان کرکٹ ٹیم دے نامور کھڈاری سن۔ سجے ہتھ نال گگلی بالنگ کردے سن۔ ہارڈ ہٹنگ یعنی چوکے تے چھکے لان والے بیٹس مین سن۔ پاکستان ٹیسٹ کرکٹ ٹیم دے کپتان بنے۔ پاکستان ٹیم دے چیف سلیکٹر بنے۔ انتخاب عالم کرسچین مشنری سکول دے طالب علم سن جدوں اوہناں نوں آسٹریلیا دے خلاف ٹیسٹ میچ کھیڈن لئی چنیا گیا سی۔ مشکل نال پندراں یاں سولاں ورھے دے سن۔ ٹیسٹ میچ کراچی دے نیشنل سٹیڈیم وچ کھیڈیا گیا سی۔ ہن تسیں حیرت انگیز گل سنو۔ انتخاب عالم نوں بالنگ کرن لئی گیند دتی گئی۔ سامنے آسٹریلیا دے جم کے کھیڈن والے اوپنر میکڈونلڈ سن جہڑے کسے توں آئوٹ نہیں سن ہو رہے۔ میکڈونلڈ کھبے ہتھ نال بیٹنگ کردے سن۔ انتخاب عالم نے ٹیسٹ کرکٹ وچ اپنے پہلے اوور دی پہلی گیند سٹی۔ میکڈونلڈ نے کھیڈن دی تھاں آف سٹمپ توں بڑی دور ڈگن والی گیند نوں چھڈ دتا۔ گیند گھم کے میکڈونلڈ دے اسٹمپس تے لگی۔ میکڈونلڈ کلین بولڈ ہو گئے۔ ایس طرح انتخاب عالم دنیائے کرکٹ دے گنتی دے دوچار بالراں دی فہرست وچ شامل ہو گئے جہناں نے ٹیسٹ کرکٹ وچ اپنے پہلے اوور وچ وکٹ لئی سی پر انتخاب عالم نے بناں رٹ دتے پہلے اوور دی پہلی گیند تے وکٹ لئی سی تے اوہ دنیا دے اوس ویلے کم عمر کھڈاری سن۔ ایہ دوویں عالمگیر ریکارڈ نیں تے قائم و دائم نیں۔٭