وزیرخان دی بارہ دری تے اک پراسرارگوشہ

ایتھوں بتیری واری گزریا واں۔ ایس علاقے دے تریخی آثار توں کافی حد تک واقف آں۔ پتہ اے کہ لہور وچ اک حکیم ہوندا سی۔ جہانگیر بادشاہ دا انتقال ہو چکیا سی۔ شاہ جہاں تخت نشین سی۔ جہانگیر دی لاڈلی ملکہ دے پیراں وچ پھوڑا نکل آیا۔ طبیب جو علاج دسدے اوہ چیرا دین دا سی۔ نورجہاں ایہدے تے تیار نہ ہوندی۔ کسے نے شاہ جہاں نوں حکیم دے بارے دسیا۔ حکیم آیا’ اک تھاں ریت وچھا دتی تے نورجہاں توں ننگے پیریں ریت تے چلن دی درخواست کیتی۔ نورجہاں اک پاسیوں چلدی ہوئی دوجے پاسے چلی گئی۔ حکیم نے ریت تے بنے نقش توں اندازہ کیتا کہ پھوڑا پیر دے کسے حصے وچ اے۔ اوہنے ریت تے بنے نقش وچ اک تھاں باریک کنڈا رکھ دتا تے ملکہ نوں کہیا کہ پہلے توں بنے نقش دے بالکل اُتے ٹردی ہوئی آ ئے۔ ملکہ پہلے وانگوں ریت تے ٹردی ہوئی دوجے پاسے گئی تے اوہدے پیر دا پھوڑا پھٹ چکیا سی۔ اوہنوں ذرا درد نہ ہویا۔ خوش ہو کے ملکہ نورجہاں نے اپنے بدن تے موجود سارے زیورات حکیم دی نذر کیتے۔ ملکہ دیاں ساریاں کنیزاں نے وی اپنا زیور نذر کیتا۔ بادشاہ نے وکھرا انعام دتا۔ کہیا جاندا اے کہ اک ای دن وچ اوہناں بھلے وقتاں وچ حکیم نوں یاراں لکھ روپیے بطور انعام و اکرام ملے۔ بادشاہ نے اوہنوں شاہی طبیب دا منصب عطا کیتا۔ ایہو حکیم وزیرخان دے ناں توں لہور دا بعد وچ گورنر بنیا۔ وزیر خان مسجد ایہدے نال منسوب اے۔
انگریز راج وچ لہور وچ کئی نویاں عمارتاں تعمیر ہوئیاں۔ پہلیاں کئی عمارتاں ڈھا دتیاں گئیاں۔ ٹائون ہال دی عمارت ایسے دور دی یادگار اے۔ ایہدے اک پاسے پنجاب پبلک لائبریری اے۔ ایہ لائبریری وزیرخان دی بارہ دری وچ بنائی گئی۔ ایس بارہ دری دا کجھ حصہ ہن وی ویکھیا جا سکدا اے۔ بارہ دری دے سامنے مشرق ول اک سڑک اے جہدے دوجے کنڈھے نیشنل کالج آف آرٹس دی عمارت اے۔ کھبے ہتھ چوک وچ زمزمہ توپ کھڑی اے۔ ایتھے سکھ دور وچ اک خوبصورت باغ ہوندا سی۔ ایہ طے اے کہ رنجیت سنگھ نے جدوں لہور دے غارت گر سکھ حکمراناں تے چڑھائی کیتی تے اوہدی سس مہارانی سداکور نے بٹالہ توں فوج اوہدی مدد لئی گھلی۔ ایس فوج نے ٹھیک ایس مقام تے پڑائو کیتا جتھے این سی اے تے وزیرخان دی بارہ دری موجود اے۔ میری نظر اچانک ای سنگھنے رُکھاں وچ لکی اوس کندھ تے جا پئی جہنوں ورھیاں توں ٹائون ہال دا حصہ سمجھدا رہیا۔ ٹائون ہال دے مرکزی بوہے دے کھبے پاسیوں لے کے پنجاب پبلک لائبریری تک کندھ اے۔ درمیان وچ اک تھاں سریاں نال بنیا چھوٹا جیہا گیٹ لگا اے جو مدتاں توں بند اے۔ میں اندر ویکھیا تے اک ہٹھ بدھا ہویا ویکھیا۔ بڈھے تے تناور رُکھاں نے سنگھنی چھاں کر رکھی اے۔ سامنے اک چھوٹا جیہا بوہا نظر آ رہیا سی جو قدیم عمارت دے پچھوں چڑھن والیاں پوڑھیاں دا راہ اے۔ باہرلی کندھ تے اندر والی عمارت دے وچکار کافی کھلی تھاں اے۔ ایہ تھاں اندروں دو تن حصیاں وچ ونڈن لئی کندھاں توں وکھری وکھری کر دتی گئی اے جو حصہ ٹائون ہال دے گیٹ نال جڑیا اے اوہدا کوئی بوہا اے نہ کھڑکی۔ اندر کئی طرح دے رُکھ جھاڑیاں تے بیلیاں بھریاں ہوئیاں نیں انج جیویں سنگھنے جنگل دا اک گوشہ چارے پاسے کندھاں کھڑی کرکے حراست وچ لیا گیا اے۔ ایہ ٹائون ہال دے اندر والی قدیم عمارتاں تے بارہ دری دی پرانی عمارت دا عقبی حصہ اے۔ میری حیرت دی وجہ ایہہ وے کہ اینی کھلی تھاں نوں وکھرا کیوں کر دتا گیا اے۔
ٹائون ہال دی کہانی 1890 ء وچ شروع ہوندی اے جدوں لہور شہر نوں بلدیہ دا درجہ دتا گیا۔ ایس عمارت دا مرکزی ہال مقامی ضلعی حکومت دے اجلاساں لئی استعمال ہوندا اے۔ احاطے دے اندرفائر بریگیڈ دے دفتر نیں۔ ٹائون ہال دا سنگ بنیاد لیفٹیننٹ گورنر پنجاب چارلس ایچی سن نے رکھیا۔ تقریب وچ پرنس البرٹ وکٹر نے وی شرکت کیتی سی۔ ایس بارہ دری دا ڈھانچہ مغلاں دی روایتی تعمیرات ورگا اے۔ عمارت دے آل دوالے تالاب سن جہناں وچ کسے ویلے فوارے چلدے سن۔ وقت گزریا سکھاں تے انگریزاں نے ایہناں عمارتاں نوں استعمال کیتا تے باغ اجڑ گیا۔ اج پورے علاقے نوں ویکھ کے کوئی پرانے باغ دا تصور تک نہیں کر سکدا۔ سکھاں نے بارہ دری تے ایہدے نال جڑیاں عمارتاں نوں پہلے چھائونی دا حصہ بنایا۔ ایتھے فرانسیسی سپاہیاں نوں رکھیا گیا۔ انگریز نے بارہ دری نوں ٹیلی گراف دفتر بنا دتا۔ فیر لہور کینٹ لئی سیٹلمنٹ آفس ایتھے بن گیا۔ لہور دا پہلا عجایب گھر ایسے تھاں بنیا جو نویں عمارت تعمیر ہون تے موجودہ تھاں منتقل ہو گیا۔
1885ء وچ لیفٹیننٹ گورنر چارلس ایچی سن نے ایتھے لائبریری قائم کرن دا حکم دتا۔ ہن ایہ باغ لائبریری بارہ دری دی مرکزی عمارت’ ٹائون ہال سڑکاں این سی اے تے سرکاری دفتراں وچ تقسیم ہویا پیا اے۔ کئی واری ایتھوں گزر ہویا پر اج تے قدم رک گئے۔ گڈی این سی اے ول سڑک کنڈھے رکوائی۔ دوجے پاسے گیا’ کندھاں زیادہ اچیاں نہیں سن پر اینیاں گھٹ وی نہیں سن کہ اوہناں دے اُتوں جھاتی ماری جا سکے۔ جنگلہ نما پھاٹک دے روزناں تے موبائل فون رکھ کے فوٹواں لئیاں جو چنگیاں نہیں سن۔ اک روزن توں موبائل کیمرہ بوہے دے اندر کیتا تے اوسے ہتھ نال کجھ فوٹواں لے لئیاں۔ دو ہٹھ’ کھجور’ پیپل تے گلہڑ دے رُکھ تے گلوکی دیاں ان گنت پھیلیاں بیلاں۔ ویرانی ‘اداسی تے وحشت ایتھے بھری پئی اے۔ ایس تھاں کنے مہ جبیں رونق افروز رہے۔ فیر کنی قتل و غارت ہوندی رہی۔ آل دوالے نویاں عمارتاں بن دیاں رہیاں پر ایہ پراسرار قدیم گوشہ کسے آسیب دا ٹھکانہ بن کے رہ گیا اے۔ ٭