دنیا دے اہم ملکاں دے توشہ خانہ جات

امریکی ایکٹ دے مطابق کوئی وی سرکاری ملازم غیر ملکی حکومت یا بین الاقوامی تنظیم کولوں 415ڈالر توں ودھ دا تحفہ قبول نہیں کر سکدا۔ برطانوی کامنز کمیٹی نے دسمبر 2012 وچ لارڈز وانگوں اک رپورٹ شائع کیتی سی جہدے اتے بحث ہونا باقی اے۔ تحفیاں دے سلسلے وچ وزیر’ سرکاری ملازم تے ججاں اتے پابندی عائد کیتی گئی اے۔
پی ٹی آئی حکومت دے دور وچ وفاقی کابینہ ڈویژن نے 18دسمبر 2018 نوں اک نوٹیفکیشن جاری کیتا سی جہدے وچ کہیا گیا کہ سارے تحفے نمایاں عمارتاں اتے آویزاں کیتے جان گے تے عوام کولوں لکائے نہیں جان گے۔ا یس نوٹیفکیشن دے مطابق وصول کنندہ 30ہزار روپے مالیت توں گھٹ قیمت دا تحفہ بغیر کسے ادائیگی دے اپنے کول رکھ سکدا اے۔ جے تحفے دا مل 30ہزار روپے توں ودھ ہویا تے وصول کنندہ فیر وی اوہنوں اپنے کول رکھنا چاہندا ہووے تے اوہنوں اوس تحفے دے مل دی 50فیصد رقم ادا کر کے اوہنوں حاصل کرنا ہووے گا۔ ماضی وچ تحفہ حاصل کرن لئی 20فیصد رقم دی ادائیگی کیتی جاندی سی جہنوں ودھا کے پی ٹی آئی حکومت نے 50فیصد کردتا۔ تاہم ایہہ چھوٹ پرانی شیواں تے تریخی نوعیت دے تحفیاں دے معاملے وچ دستیاب نہیں ہووے گی۔ انج دے سارے تحفے حکومت دی ملکیت ہون گے تے اوہناں نوں حکومتی عمارتاں وچ مناسب طریقے نال کیٹلاگ نال ڈسپلے کیتا جاوے گا لیکن اوہدے مگروں حکومت دے زیرکنٹرول اہم عمارتاں اتے کسے تحفے نوں ڈِسپلے اتے نہیں لیایاگیا۔
ماضی توں چلی آ رہی روایتاںوچ تحفیاں دا کردار بڑا کلیدی منیا جاندا اے۔ عام زندگی وچ وی کسی دوست دے گھر جانا ہووے تے اسیں خالی ہتھ جانا پسند نہیں کردے یا کوئی تہاڈے کول آوے تے اوہنوں خالی ہتھ روانہ کرنا معیوب سمجھیا جاندا اے۔ اوہنوں وسیع تر تناظر وچ ویکھیا جاوے تے وزارت خارجہ ولوں بہت سارے بین الاقوامی دورے ترتیب دتے جاندے نیں جہناں وچ عالمی سطح اتے بہت ساری ملاقاتاں عمل وچ آندیاں نیں۔ ایہناں ملاقاتاں وچ تحفیاں دا تبادلہ وی اہمیت دا حامل منیا جاندا اے۔ سارے ملکاں ولوں اپنے ملک دے ترجماناں لئی اک مخصوص گائیڈ لائن ترتیب دتی اجندی اے جہنوںعمل وچ لیاندے ہوئے تحفیاں دے تبادلے نوں یقینی بنایا جاندا اے۔ ہر ملک وچ تحفیاں نوں سنبھالن تے اوہناں دی ملکیت دا تعین کرن لئی اک مخصوص شعبہ تشکیل دتا جاندا اے۔
پاکستان وچ نواز شریف تے عمران خان سنے کجھ پچھلے وزائے اعظم اتے ایہہ الزامات لگے کہ کیویں اوہناں نے غیر ملکاں توں ملن والے تحفیاں نوں اپنی ذات لئی استعمال کیتا۔عمران خان نوں دوست ملک سعودی عرب ولوں ملن والے قیمتی تحفیاں تے فیر اوہناں دی فروخت دا بڑا چرچا اے۔ ایس عمل دے درست یا غلط ہون اتے اک لامتناہی بحث جاری اے۔ اسیں ایس توں قطع نظر ذرا دوجے ملکاں دا رخ کرنے آں کہ اوتھے توشہ خانہ دے کیہ قنون نیں۔ خاص طور تے امریکہ’ برطانیہ’ بھارت تے بنگلہ دیش وچ موجود توشہ خانہ جات دا تفصیلی جائزہ لیے تے ساڈے سامنے بہت سارے اہم تے دلچسپ پہلو آندے نیں۔
امریکہ:
غیر ملکی اداریاں کولوں ملن والے تحفیاں لئی امریکہ وچ فارن گفٹس اینڈ ڈیکوریشن ایکٹ بنایا گیا جہدے مطابق کوئی وی سرکاری ملازم غیر ملکی حکومتاں یا بین الاقوامی تنظیماں کولوں تحفے قبول نہیں کر سکدا۔ تاہم مخصوص موقعے اتے فارن گفٹس ایکٹ دے تحت اجازت دتی گئی اے۔ ایس ایکٹ دے مطابق کوئی وی سرکاری ملازم غیر ملکی حکومت یا بین الاقوامی تنظیم کولوں 415 ڈالر توں ودھ دا تحفہ قبول نہیں کر سکدا۔ ایس ایکٹ دے مطابق امریکہ توں باہر کیتا جان والا ہر اوہ سفر جہدے اخراجات 415 ڈالر توں ودھ ہوں اوہناں دا شمار وی ممنوعہ تحفیاں وچ ہوندا اے۔ ایس ایکٹ دے مطابق ایہہ پابندی امریکی سرکاری ملازماں دے نال نال اوہناں دے اہلخانہ تے اوہناں سارے افراد اتے لاگو ہوندی اے جہڑے ایس سرکاری ملازم دے زیر کفالت ہون۔ امریکی قنون دے تحت کوئی وی امریکی ملازم 415 ڈالر توں گھٹ مل دی مالیت دا تحفہ قبول کر سکدا اے۔
تحفیاں لئی مقرہ حد اتے ہر تن سال مگروں نظرثانی کیتی جاندی اے۔ جنرل ایڈمنسٹریشن مینول باب 20-25 وچ کجھ مخصوص استثنا دا ذکر ویکھن وچ آندا اے جہدے مطابق سرکاری ملازم 415 ڈالر قیمت توں ودھ دا تحفہ قبول نہیں کر سکدا جد کہ ایس گل دا خدشہ نہ ہووے کہ تحفہ توں انکار کرنا کسی جرم یا شرمندگی دا کارن ہووے گا یا بصورت دیگر امریکی ریاست دے خارجہ تعلقات اتے منفی اثر پووے گا۔ ایسی صورت وچ امریکی ملازم ایس تحفے نوں قبول تے کردا اے پر اوہ تحفہ رایست امریکہ دی ملکیت بن جاندا اے جہنوں ذاتی طور تے استعمال نہیں کیتا جا سکدا۔
ہاوس گفٹ رول (ایوان نمائندگان، امریکی سینیٹ)
امریکی کانگریس:
ہائوس گفٹ رول وچ تھلے دتے قاعدے دے مطابق کوئی ممبر’ افسر’ سرکاری ملازم ذاتی بنیاد اتے کوئی تحفہ قبول نہیں کر سکدا۔ جے اوہ فارن گفٹس ایکٹ وچ دتے گئے معیار دے مطابق نہ ہووے۔ قنون دے مطابق ایوان دا ممبر یا عملے دا کوئی وی فرد کسی کولوں کوئی قیمتی چیز قبول نہیں کر سکدا خواہ اوہ تحفہ اوہدے ذاتی تعلقات دی بنیاد اتے دتا جا رہیا ہووے۔ ایہہ گل بڑی دلچسپ اے کہ امریکی ایوان دا ممبر ذاتی نوعیت دے دورے تے وی کسی دوست کولوں تحفہ قبول نہیں کر سکدا۔ ہائوس گفٹ رول وچ کجھ ضابطے وی دسے گئے نیں جہناں دی بنیاد اتے تحفیاں نوں رکھیا جا سکدا اے۔ ایس قاعدے وچ تحفیاں نوں قبول کرن تے اک عمومی شق شامل اے جد کہ 23دفعات اتے مشتمل اک قاعدہ وی ترتیب دتا گیا اے جہڑے مخصوص قسم دے تحفیاں دی وضاحت کردا اے جہناں نوں قبول کیتا جا سکدا اے۔
اک ممبر’ افسر یا سرکاری ملازم رجسٹرڈ لابیسٹ’ ایجنٹ یا نجی ادارے کولوں تحفہ قبول نہیں کر سکدا جہڑے اوہناں افراد دی ملازمت اتے اثر رکھدے ہون۔
اک رکن ‘ سرکاری افسر یا ملازم 50 ڈالر توں گھٹ قیمت دا کوئی وی تحفہ قبول کر سکدا اے۔تاہم اک ذریعہ توں دتے جان والے تحفیاں دی سالانہ مالیت 100ڈالر توں تجاوز نہیں کرنی چاہیدی۔ 10ڈالر توں گھٹ قیمت والے تحفے سالانہ حد وچ شمار نہیں ہوندے۔
قابل قبول تحفیاں دی دوجی23دفعات نیں جہڑی کسی مخصوص اعدادوشمار نال جڑیاں نہیں نیں۔ ایہناں زمریاں وچ مثال دے طور تے بین الاقوامی مواد’ یادگاری شیواں تے مخصوص قسم دی تقریباں وچ مفت حاضری شامل اے۔
تحفیاں نوں واضح کردے ہوئے ایہناں رولزوچ بیان کیتا گیا اے کہ کوئی گریجویٹی’ احسان’ رعایت’ تفریح’ مہمان نوازی’ قرض’ رشوت یا مالی قدر والی کوئی وی شے تحفے دے زمرے وچ آوے گی۔ ایہناں تحفیاں وچ سروسز’ ٹریننگز’ سفری اخراجات’ رہائش تے کھان دی دعوتاں وی شامل نیں۔
امریکی سینیٹ:
تحفیاں دی قبولیت تے مہمان نوازی بارے سینیٹ دے قنون کئی طریقیاں توں ایوان دے قنون نال رلدے ملدے نیں۔ اک رکن ‘ سرکاری افسر یا مالزم نقد یا نقد دے برابر تحفہ قبول کر سکدا اے۔ جے اوہدا مل 50ڈالر توں گھٹ اے۔ بشرطیکہ تحفے دا ذریعہ رجسٹرڈ لابی’ غیر ملکی ایجنٹ یا نجی ادارہ نہ ہووے۔ لابیسٹ ولوں تحفیاں نوں ممنوع قرار دتا گیا اے۔ تاہم کوئی مخصوص استثنیٰ دے کارن تحفہ قبول کیتا جا سکدا اے۔ رشتہ داراں ولوں تحفے جائز نیں۔ چاہے اوہناں دا مل کجھ وی ہووے جیویں کہ دوستاں دے تحفے نیں ‘ جدوں تک کہ ایہہ یقین کرن دی کوئی وجہ نہ ہووے کہ ایہہ تحفہ ممبر دے سرکاری عہدے پاروں پیش کیتا گیا اے۔
ساتھیاں ولوں تحفے قابل قبول نیں لیکن تھرلے درجے دے عملے دے بوتے سینئر ارکان نوں پیش کیتے جان والے تحفے وفاقی قنون دے تحت ممنوع نیں۔ سینیٹ دی اخلاقیات کمیٹی نے فیصلہ دتا اے کہ تحفے اراکین’ سرکاری افسران یا ملازمین وچ قبول کیتے جا سکدے نیں۔ ایسے تحفے رضاکارانہ طور تے دتے جاندے نیں یا خاص موقعے اتے جدوں تحفیاں دا تبادلہ ہوندا اے۔
اک ممبر’ افسر یا ملازم اوس شخص دی رہائشگاہ اتے لابیسٹ یا غیر ملکی ایجنٹ دے علاوہ کسی فرد ولوں فراہم کردہ ذاتی مہمان نوازی (بشمول کھانا’ رہائش یا تفریح) دا تحفہ قبول کر سکدا اے۔
امریکی آئین حکومتی اہلکاراں نوں منع کردا اے بشمول اراکین کانگریس۔ کانگریس دی رضامندی دے بغیر کسی غیر ملکی ریاست یا نمائندے کولوں کسی وی قسم دا تحفہ قبول نہیں کیتا جاوے۔ کانگریس نے غیر ملکی تحفے تے عطیات ایکٹ (FDGA) دے ذریعے ایہدے وچ اک حد تک نرمی کیتی جہدے مطابق 100ڈالر توں گھٹ مل دا تحفہ قبول کیتا جا سکدا اے۔ جے تحفہ کوئی یادگاری یا قدیم ڈیکوریشن پیس اے اوہدوں اوہدا مل 100ڈالر توں ودھ ہو سکدی اے۔ ایسی صورت وچ تحفہ قبول کرن دے 60دناں دے اندر سینیٹ دے سیکرٹری دے حوالے کیتا جانا لازمی اے۔
برطانیہ
تحفے تے مہمان نوازی دی قبولیت
(وزارتی کوڈ سیکشن 7:)
ہائوس آف کامنز تے ہائوس آف لارڈز نے تحفے قبول کرن دی قیمت دی حد گھٹ کرن تے اراکین لئی واضح رہنمائی فراہم کرن لئی اقدامات کیتے نیں۔ لارڈز کمیٹی برائے استحقاق تے طرزعمل نے 2014وچ دو رپورٹاں پیش کیتیاں جہناں وچ دوجی شیواں دے علاوہ تحفیاں دی وصولی دے سلسلے وچ کئی پہلوواں وچ تبدیلی دی تجویز پیش کیتی گئی۔ رپورٹاں نوں ایوان نے منظور کر لیتا۔ کامنز کمیٹی نے دسمبر 2012وچ لارڈز وانگوں اک رپورٹ شائع کیتی سی جہدے اتے بحث ہونا باقی اے۔ تحفیاں دے سلسلے وچ برطانیہ دے وزرا’ سرکاری ملازم تے ججاں اتے پابندی عائد کیتی گئی اے۔
ایہہ کوڈ ہے کیہ؟
وزارتی کوڈ برطانیہ دی حکومت وچ خدمات انجام دین والے وزیراں نوں تحفیاں دی قبولیت تے مہمان نوازن بارے رہنمائی اتے مشتمل اے۔کوئی وی وزیر کسی ایسے شخص کولوں تحفہ’ مہمان نوازی یا خدمات قبول نہیں کرے گا جہڑا اوہنوں کسی ذمہ داری دے تحت رکھے یا ظاہر کرے۔ جے اوہناں دے خاندان دے کسی فرد نوں تحفے وغیرہ پیش کیتے جان تے اوہناں اتے وی ایہو اصول الگو ہوندا اے۔
ایہہ بنیادی طور تے اک ایسا معاعملہ اے جہنوں وزیراں دی چنگی سمجھ اتے چھڈ دتا جانا چاہیدا اے لیکن جہڑے وزیر نوں ایہدے وچ شک ہووے یا مشکل ہووے اوہنوں اپنے مستقل سیکرٹری تے جتھے مناسب ہووے وزیراں دے مفادات بارے آزاد مشیر کولوں مشورہ لینا چاہیدا اے۔ وزیراں نوں اوہناں دی وزارتی حیثیت وچ دتے گئے تحفے حکومت دی ملکیت بن جاندے نیں۔ 140 پائونڈ توں گھٹ مل دا تحفہ وصول کنندہ اپنے کول بغیر کسی ادائیگی دے رکھ سکدا اے۔بوہتی قیمت دے تحفیاں نوں ڈسپوزل لئی ڈیپارٹمنٹ دے حوالے کیتا جاندا اے جہنوں وصول کنندہ اتے دی رقم ادا کر کے خرید وی سکدا اے۔ بیرون ملک توں موصول ہون والے سرکاری تحفیاں دی درآمد اتے عام طور تے کوئی کسٹم ڈیوٹی یا درآمدی ٹیکس لاگو نہیں ہوندا۔ جے کوئی وزیر تحفہ اپنے کول رکھنا چاہندا اے تے اوہ ہرقسم دے ٹیکس لئی ذمہ دار ہووے گا جہڑا اوہدے اتے لایا جا سکدا اے۔ ہر محکمے ولوں تفصیلی رپورٹ جاری کیتی جاندی اے جہدے وچ درج ہووے گا کہ کہڑے کہڑے شخص نوں کہنے کدوں تے کیہ تحفہ دتا۔
اراکین اسمبلی یا سیاسی پارٹی دے ممبراں نوں بطور وزیر دتے گئے تحفے ممبرز تے لارڈز دے قنون وچ شامل نیں۔
جے کوئی وزیر وزارتی حیثیت وچ مہمان نوازی قبول کردا اے تے اوہدے اتے لازم اے کہ اوہ اپنے مستقل سیکرٹری نوں مطلع کرے۔ مہمان نوازی لئی کامنز دی مقررہ حد 650پائونڈ اے جد کہ لارڈز دی مقررہ حد 500پائونڈ اے۔
یورپی پارلیمنٹ آرٹیکل 5
یورپی پارلیمنٹ ولوں اوہناں دے ممبران نوں باور کروایا جاندا اے کہ اپنے فرائض دیا نجام دہی وچ کسی وی تحفے یا رلدے ملدے فیدے نوں قبول نہ کیتا جاوے۔ جے تحفہ قبول کرنا پووے تے اوہدی ملکیت بارے یورپی پارلیمنٹ وچ واضح ہدایات دتی گئیاں نیں۔ جہڑے تحفے 150یورو توں ودھ دی مالیت دے حامل ہون اوہناں دی ملکیت وصول کنندہ نوں دتی اج سکدی اے تاہم تحفے دی قیمت 150یورو توں ودھ تے اوہ تحفہ ملکی ملکیت تصور کیتا جاوے گا۔ ممبراں نوں پیش کیتے جان والے تحفے جدوں سرکاری حیثیت وچ پارلیمنٹ دی نمائندگی کررہے ہون تے صدر دے حوالے کیتے جان گے۔
بھارت:
ہندوستان دا توشہ خانہ غیر ملکی ذرائع توں اپنے سرکاری فرائض دی ادائیگی دے دوران وزرا’ سفارت کار تے مسلح افواج دے سربراہواں نوں موصول ہون والے تحفیاں دا ذخیرہ اے۔ وزارت خارجہ دے کول دستیاب اعدادوشمار دے مطابق جنوری 2019 تے اپریل 2022وچ بھارتی توشہ خانہ نوں 2ہزار 36شیواں موصول ہوئیاں جہناں دی مجموعی قیمت 7.76کروڑ روپے سی۔ ایتھے قواعد دی تفصیل ایس طرح اے۔
فارن کنٹری بیوشن ریگولیشنز 1978۔فارن کنٹری بیوشن رولز 2012
بھارتی قواعد دے مطابق سرکاری ملازم بشمول وزیر تحفہ اپنے کول رکھ تے سکدے نیں پر ایہناں قواعد دے مطابق سرکاری ملازم تے اوہناں دے رشتہ داراں نوں ہدایت کیتی جاندی اے کہ مہنگے تحفے قبول نہ کیتی جان۔ غیر ملکی تحفے نوں ریگولیٹ کرن والے قنون دے مطابق’ سرکاری ملازم نوں تحفے حاصل کرن دے 30دناں اندر اندر ذریعہ ‘ تریخ’ وصولی دی تھاں تے مارکیٹ دی تخمینہ قیمت اپنے محکمہ یا وزارت دے سیکرٹری نوں دسنا پیندی اے۔ وصول کنندہ 5ہزار روپے توں گھٹ دے تحفے اپنے کول بغیر کسی ادائیگی دے رکھ سکدا اے۔ تاہم 5ہزار روپے توں ودھ دی مالیت دے تحفے باقی ادائیگی کر کے خریدے وی جا سکدے نیں جد کہ گروپ اے دے افسران دی حد 7ہزار روپے اے۔ تحفے دے مل دا اندازہ تن رکنی بورڈ کردا اے جہدے وچ فارن پوسٹ آفس دا کسٹم اپریز ر شامل ہوندا اے۔ سارے تحفے جہناں نوں خریدا نہیں جاندا اوہ توشہ خانہ وچ جمع کیتے جاندے نیں جہڑے ریاست دی ملکیت بن جاندے نیں تے راج بھون وانگوں سرکاری عمارتاں وچ ڈسپلے یا استعمال ہوندے نیں۔ ہیرے’ زمرد’ چاندی تے سونے دے زیورات دے سیٹ’ کجھ قیمتی گھڑیاں’ بہت ساری مونٹ بلانک قلم’ خنجر’ گلدان’ قالین’ پینٹگنز تے قدیم سکے۔ ایہہ سب دلکش تے لگدا اے پر کوئی وی اوہناں وچوں کسی دا مالک نہیں اے۔
بنگلہ دیش:
بنگلہ دیش نے توشہ خانہ رولز1974 دے عنوان توں اک قنون متعارف کرایا جہدے وچ جون 2012وچ ترمیم کیتی گئی تے اوہنوں فعال کردتا گیا۔ 1974 دی دستاویزات دے سیکشن 4دے مطابق توشہ خانہ وزیر اعظم دے سیکرٹریٹ وچ قائم کیتا تیا جتھے تحفیاں نوں مناسب طریقے نال ڈسپلے کیتا جاندا اے تاں جے عوام ایہناں نوں ویکھ سکن۔ بنگلہ دیش دے قنون دے مطابق تحفیاں نوں وصول کرن والا شخص ایہناں نوں سرکاری توشہ خانہ وچ جمع کراوے گا۔ سیکشن 4دے مطابق توشہ خانہ ایویلیوایشن کمیٹی دے مطابق ‘ صدر تے وزیراعظم 50ہزار ٹکہ مالیت توں گھٹ دا تحفہ اپنے کول رکھ سکدے نیں۔ ایسے طرحاں سپیکرز’ وزیر ‘ وزرائے مملکت’ ڈپٹی سپیکرز تے نائب وزیراں لئی مقررہ قیمت 30ہزار ٹکہ اے جہدے توں گھٹ دا تحفہ اوہ رکھ سکدے نیں جد کہ دوجے ارکان پارلیمنٹ تے سرکاری ملازماں لئی 5ہزار ٹکہ دی حد مقرر کیتی گئی اے۔
تاہم قواعد وچ ایہہ واضح کیتا گیا اے کہ کسی وی مارکیٹ ویلیو دے حامل تریخی اہمیت دے تحفے تے نوادرات نوں کوئی وی شخص اپنے کول نہیں رکھے گا۔ قواعد دے سیکشن 5وچ ایہہ وی کہیا گیا اے کہ بیرون ملک توں موصول ہون والے اوہ سارے تحفے جہناں دا مل مذکورہ حد توں ودھ اے تے اوہنوں وصول کنندہ اپنے کول رکھن لئی اوس تحفے دا اصل مل ادا کرے گا۔ انج کرن تے وصول کنندہ اوس تحفے نوں اپنے کول رکھ سکدا اے۔ بنگلہ دیش دے قنون وچ واضح طور تے ہدایتاں دتی گئیاں نیں کہ کسی وی قیمتی تحفے دی ملکیت حاصل کرن لئی توشہ خانہ ایویلیوایشن کمیٹی ولوں طے شدہ مل ادا کرنا ہووے گا۔