فرخ سہیل گوئندی دا سفر نامہ ۔۔۔میں ہوں جہاں گرد

فرخ سہیل گوئندی میرا دوست اے’ خود نوں ست ہزار سال توں راجپوت کہندا اے۔ ہراس ”دھرتی پرست” وانگوں جو کسے وی سرزمین توں اپنا آبائی رشتہ ایس کائنات دی تخلیق دے دور نال جوڑدے نیں۔ حالانکہ اوہ خود ایس سرزمین اتے قابض ہوئے ہوندے نیں تے اوہناں نے ایتھے اوہناں توں پہلاں رہن والے لوکاں نوں یا تے قتل کیتا ہوندا اے یا فیر اوہناں نوں مار نسا کے اوہناں دی ”دھرتی ماتا” اتے قبضہ کر کے اوہنوں زبردستی اپنی ماں بنا لیا ہوندا اے۔ سندھی اپنا رشتہ موہنجوداڑو نال جوڑدے نیں حالانکہ ایس ویلے جہڑے لوک وی سندھ وچ آباد نیں اوہناں وچوں کوئی اک وی انج دا نہیں جہدا تعلق موہنجوداڑو نوں آباد کرن والے عظیم لوکاں دی نسل توں ہووے۔ ایسے طرحاں بلوچ جو ودھ توں ودھ دو ہزار سال پہلاں حلب توں آ کے ایس خطے وچ آباد ہوئے سن اوتھے موجود ست ہزار سال پرانی مہر گڑھ تہذیب نال اپنا تعلق استوار کردیاں ہوئیاں قوم پرست توں ودھ ”دھرتی پرست” بن جاندے نیں۔
پنجابیاں دا وی کوئی تعلق ہڑپہ دی تہذیب نال اے تے نہ ای پشتون ا پنا کسے وی قسم دا کوئی رشتہ تخت بھائی وچ وَسن والے قبل مسیح دور دے افراد توں ثابت کر سکدے نیں۔ ہوندا ایہہ اے کہ ہر نسل دے لوکاں نوں رہن’ کھان پین یا گھر بنان لئی اک زمین چاہیدی ہوندی اے۔ ایسی زمین جہڑی اوہناں نوں پین لئی پانی فراہم کرے تے اوہناں دے جانوراں لئی گھاہ۔ اوہناں نوں جتھے وی اوہناں دے و سائل توں مالا مال سرزمین مل جاندی اے۔ ایہہ ایہدے اتے قابض ہو جاندے یا اوتھے پہلے توں آباد لوکاں نوں مار نساندے تے اوہنوں اپنا وطن پکارن لگدے نیں۔ ایہہ وطن’ ایہہ دھرتی’ ایہہ ماتا” اوہناں سارے لفظاں توں انساناں دا رشتہ ہمیشہ بڑا کمزور اے۔ جدوں کدی ایس دھرتی ماں نے انساناں لئی پین دا پانی تے جانوراں لئی گھاہ اگانا بند کیتی اے۔ ایس ”دھرتی ماں” دے پتراں نے ایسی ”خشک سال” ماں نوں خیرباد کہیا جہدے ستے خشک ہو گئے سن تے کسے دُوجے دی ماں نوں فتح کرن چل نکلے۔
اج دے جدید ترقی یافتہ دور وچ وی کوئی شخص ایس ”دھرتی ماتا” دے نال قحط’ بیماری’زلزلے طوفان’ آفت ایتھوں تک کہ بیروزگاری وچ وی نہیں رہیا۔ذرا پریشان ہویا تے اپنا سامان سر اتے لدیا تے کسے دُوجی دھرتی دی سمت رخت سفر بنھ لیا۔ جے نویں سرزمین اتے کامیاب ہو گیا۔ غلبہ حاصل کر لیتا تے فیر ایسے دھرتی نوں اپنی ماں بنا لیا لیکن جے اوتھے کمزور جئی اقلیت وچ زندگی گزاردا رہیا تے اپنی پرانی ماں نوں یاد کر کے اتھرو بہاندا رہیا۔ اللہ دا شکر اے کہ فرخ سہیل گوئندی دا سرگودھا اجے تک سرسبز اے تے اوہنوں مستقل ہجرت نہیں کرنا پیندی۔ ایسے لئی اوہ اوہنوں ست ہزار سال پرانا وطن کہندا اے۔ حالانکہ محکمہ آثار قدیمہ والیاں نے ایس خطے وچ کسے وی قسم دے قدیم تہذیبی آثار اجے تک نہیں لبھے۔ انگریز نے نہری نظام وچھایا تے دریاواں نوں دور تک پھیلا دِتا۔ انسان پانیاں دے نال بستیاں وساندا سی۔ سارے وڈے شہر دریا دے کنڈے ای آباد ہوئے لیکن نہر دی صورت جدوں دریا سرگودھا وچ داخل ہویا تے انسان نے اوتھے موجود جنگل وچ لکھاں سال توں رہن والے درندیاں’ چرندیاں تے پرندیاں دے مسکناں نوں اُجاڑ کے لہلہاندے کھیت آباد کیتے تے نعرۂ مستانہ اُچا کردیاں ہوئیاں کہیا ایہہ ساڈا ست ہزار سال پرانا دیس اے۔
فرخ سہیل گوئندی دا سرگودھے نال اینا ای تعلق اے جنا سردیاں وچ سائبیریا توں آن والیاں مرغابیاں دا سرگودھا دے کول کول سون سکیسر دیاں جھیلاں نال ہوندا اے’ جو سائبیریا دے موسم دی سردی برداشت نہیں کر پاندیاں تے بہتر موسم’ پانی تے سبزے دی وجہ نال ایس مستقل سالانہ ٹھکانے اتے لوٹ آندیاں نیں جیویں اوہناں مرغابیاں دے سرمائی تے گرمائی دو وطن ہوندے نیں۔ ویسے ای فرخ سہیل دے وی دو وطن نیں۔ حالات کمزور ہون تے پاکستان تے اپنا پبلشنگ دا دھندہ تے حالات چنگے ہون تے دنیا بھر دی سیر۔ اوہ اک جہاں گرد اے تے اوسے جہاں گردی دی وجہ نال اوہنوں لبنان توں سیدنا یوسف علیہ السلام دی قوم توں جیون ساتھی میسر آیا۔ عرب دنیا دے رہن والیاں نوں ایہہ رشتہ بڑا عجیب لگدا اے ایسے لئی جدوں اوہنوں اپنی بیوی دے نال کسے عرب ملک وچ داخل ہونا پیندا اے تے امیگریشن والے اوہنوں حیرت و استعجاب نال ویکھدے نیں۔ اوہ عرب جہناں دیاں کئی نسلاں ایران’ ماورائے النہر’ شام تے مصر دیاں زنانیاں نوں حلقۂ زوجیت وچ داخل کردیاں ہوئیاں یا کنیزان حرم بناندے ہوئے گزریاں ہون’ اوہناں نوں میرے دوست تے نسلاً راجپوت دا ایہہ اُلٹا چلایا گیا پہیہ چنگا نہیں لگدا۔
گوئندی عہد جوانی توں سیاستدان چلیا آ رہیا اے لیکن پاکستانی سیاست دی ”سرمایہ دارانہ بصیرت و بصارت” توں تنگ آ کے اوہنے کتاباں چھاپنیاں شروع کیتیاں تے ایس قوم اتے ایہہ احسان کیتا کہ وڈی وڈی کتاباں دے اردو وچ ترجمے شائع کیتے۔ نوم چومکسی دیاں ساریاں کتاباں اوہنے شائع کیتیاں تے اوہنوں دیانتداری نال رائیلٹی وی دتی۔ اوہنے شیخ مجیب الرحمن دے قاتل میجر والیم دی کتاب شائع کیتی ایس لئی اوہ دنیا بھر وچ بے دھڑک جا سکدا اے لیکن بنگلہ دیش نہیں جاندا کہ کدھرے پھڑ کے حکمران ایہہ نہ پچھ لین کہ ”کہاں ہے والیم” تے اوہنوں یقین اے کہ پاکستان توں اوہنوں کوئی چھڈان نہیں آوے گا۔ گوئندی نے کتاباں چھاپیاں ای نہیں بلکہ لکھیاں وی نیں تے اوہ بہت سوہنا لکھدا اے۔ نہ صرف ایہہ کہ اوہ نثر چنگی لکھدا اے بلکہ اوہدیاں کتاباں دا ہر صفحہ تہاڈے اتے معلومات دا اک جہان کھول دیندا اے۔ ایس جہاں گرد نے اپنا پہلا سفر نامہ ”میں ہوں جہاں گرد”دے نام توں تحریر کیتا اے۔ ایہہ سفر تن ملکاں دا اے۔ ایران’ ترکی تے بلغاریہ’ تنوں ملک اپنے کلچر’ تہذیب تے سیاسی نظام دے حساب نال بالکل وکھرے نیں۔ فرخ سہیل گوئندی دا ایہہ سفرنامہ عام سفر نامیاں وانگوں گڈیاں’ کشتیاں’ دکاناں’ قہوہ خانیاں تے راہ چلدی محبوبا دی داستاناں والا سفرنامہ نہیں بلکہ اوہدے ہر صفحے اتے تریخ دے نقوش جرائو موتیاں وانگوں جڑے ہوئے نیں۔ ایران تے ترکی دے سفرنامے تے تہانوں تھاں تھاں مل جان گے لیکن بلغاریہ دے ملک توں ساڈے اکثر سفرنامہ نگار یورپ جاندے ہوئے بس خموشی نال ای لنگھ جایا کردے سن۔ ایہو وجہ ا ے کہ تہانوں بلغاریہ دا سفرنامہ نہیں ملے گا۔ ترکی تے ویسے ای گوئندی دا دُوجا گھر اے۔ اوہ ترکی دے پچھلے وزیراعظم بلند ایجوت دے ذاتی دوستاں وچوں سن۔ اتاترک دا ”جدیدیت پرست” لوکاں وانگوں مداح اے لیکن اپنا تعصب اوہنے سفرنامے وچ نہیں آن دتا۔ اوہدی ایسے خوبی دی وجہ نال اوہ میرے جئے شخص دا وی گہرا دوست اے جو اتاترک توں شدت نال نفرت کردا اے۔ میں کوئی راجپوت اینا وسیع القلب نہیں ویکھیا۔ ایران نوں اوہنے جہڑے نکتہ نظر نال ویکھیا اے اوہ وی بڑا مختلف اے لیکن ترکی نوں سمجھن لئی اوہناں اصحاب نوں ایہہ سفرنامہ ضرور پڑھنا چاہیدا اے جو طیب اردگان نوں عالم اسلام دا نجات دہندہ سمجھدے نیں۔ ایس سفرنامے دا سب توں اہم حصہ بلغاریہ دا اے جو میرے لئی وی اک نویں دنیا تے عجیب عالم حیرت سی۔ سفرنامہ اوہنے اپنے ای پبلشنگ ہائوس ”جمہوری پبلکیشنز” 2 ایوان تجارت روڈ لہور توں چھاپیا اے۔ اوہ اک کاروباری شخص نہیں اے ایس لئی اوہنے ایس کتاب دا مل وچ منافع بالکل شامل نہیں کیتا۔ ایسی خوبصورت طباعت تے تصویراں دا ہجوم شاید ای کسے سفرنامے وچ پڑھن والے نوں میسر آوے۔