میثاقِ معیشت
رابعہ رحمن
نظام زندگی نوں چلان لئی معیشت دا بہتر ہونا بہت ضروری اے۔ چاہے اوہ اک گھرانے دی معیشت ہووے یا ملک دی۔ زندگی دی گڈی نوں تیز یا آہستہ چلانا سہولتاں دی فراوانی تے حجم اتے منحصر اے مگر جدوں تک گھٹ توں گھٹ ضرورت پوری نہیں ہووے گی زندگی گزارنا ناممکن اے۔ جے کسے دی آمدن اوہدی ضروریات توں گھٹ اے تے ایہدا مطلب اے کہ مطلوبہ رقم یا پیسے دے حصول لئی بہرحال کسے کولوں قرض منگنا پووے گا۔ جدوں تسیں کسے کولوں قرض لیندے او تے تہاڈی آزادی سلب ہو جاندی اے فیر اوس قرض دی واپسی تے سود وی دینا پیندا اے۔ آمدن ذرائع تے اخراجات وچ توازن ای اک کامیاب معاشی مینجمنٹ دا نام اے۔ جیویں جدوں
کسے گھر دے اخراجات پورے نہ پین تے جہناں مشکلاں دا سامنا کرنا پیندا اے اوسے طرح ملکی سطح اتے وی معاشی عدم استحکام شدید مشکلات تے خطرات دا کارن بن سکدا اے۔ اج دی دنیا وچ کسے وی ملک لئی سب توں وڈا خطرہ معاشی عدم استحکام اے کیوں جے کمزور معیشت خطرات تے دشمناں نوں تہاڈے اتے حاوی ہون دی ترغیب دیندی اے۔ اج پاکستان دی معیشت شدید مشکلات دا شکار اے۔ ویسے تے پچھلے 75ورھیاں وچ اسیں معاشی طور تے کدی ایس طرحاں خوشحال نہیں رہے جیویں دنیا دے امیر تے ترقی یافتہ ملک نیں مگر جنی بھیڑی صورتحال اج اے شاید پہلے کدی نہیں سی۔ایہدی اک وڈی وجہ اج کل دنیا دے مجموعی معاشی حالات وی نیں مگر ساڈے معاشی مسائل وچ اصل ہتھ ساڈا اپنا ای اے۔ ماہرین ایہدے اتے اپنی رائے دا اظہار وی کر رہے نیں جد کہ میڈیا وی ایس بارے بھرویں کوریج کر رہیا اے مگر حالات وچ کوئی خاص بہتری ویکھن وچ نہیں آ رہی۔
ایس معاشی ابتری دی وجوہات بہت ساریاں نیں تے ایہہ کوئی اک دن یا اک دور حکومت دا نتیجہ نہیں اصل مسئلہ الزام تراشی توں ہٹ کے بہتری دا رستہ تلاش کرنا اے۔ اج ملک وچ شدید سیاسی عدم استحکام تے غیر یقینی دی صورتحال اے جو ایس معاشی بدحالی نوں ہور ہوا دے رہے نیں۔ کورونا وبا تے موسمیاتی تبدیلیاں دے منفی اثرات پاروں اج دنیا مجموعی طور تے معاشی تنزلی داشکار اے۔ روس یوکرائن دی جنگ نے صورتحال نوں ہور گھمبیر کردتا اے۔ امریکہ تے بیشتر یورپی ملک شدید معاشی مشکلات دا شکار نیں جتھے عوام لئی اپنے اخراجات مینج کرنا بڑا اوکھا ہو رہیا اے بہت سارے ملکاں نے تے باقاعدہ کساد بازاری دا اعلان کر رکھیا اے جہناں وچ برطانیہ سرفہرست اے مگر چونکہ اوہناں ملکاں وچ لوکاں دی آمدن وی معقول ہوندی اے لہٰذا عوام دی مشکلاں اینیاں بوہتیاں نہیں جنی ساڈے ہاں نیں کیوں جے ایتھے عام بندے دی آمدن بڑی گھٹ اے۔ ملک دے بعض سیاسی تے معاشی ماہرین بہت عرصے توں معاشی مشکلاں توں نکلن لئی اک میثاق معیشت دی گل کر رہے نیں کیوں جے معیشت کسے اک پارٹی یا لیڈر دا مسئلہ نہیں بلکہ ایہہ پورے ملک دا مسئلہ اے۔ میثاق معیشت اصل وچ اک اتفاق رائے دا نام اے کہ کم از کم معیشت نوں کسے وی قسم دی سیاست توں بالاتر رکھیا جاوے تے معاشی پالیسیاں نوں استحکام تے تسلسل دتا جاوے۔ ایہدے توں نہ صرف عوام دا اعتماد بحال ہووے گا بلکہ بین الاقوامی مالیاتی اداریاں دا اعتماد وی بحال ہووے گا جہڑا ملکی ترقی تے معیشت دی بحالی لئی بہت ضروری اے۔
پاکستان وچ تفریق تے تنا اینا ودھ چکیا اے کہ سیاسی مخالفین ہن نفرتاں وچ تبدیل ہو گئیاں نیں۔ عدم برداشت تے نفرت نے معاشرے وچ خطرناک حد تک وگاڑ پیدا کر دتا اے۔ ایس صورتحال وچ جے حکومت کوئی معاشی قدم چکدی
اے تے حزب اختلاف حکومت نوں نیچا وکھان لئی ہر حربہ استعمال کردی اے۔ چاہے اوہدے وچ ملک دا کنا ای نقصان کیوں نہ ہووے۔ کجھ مہینے پہلے اک پچھلے وزیر خزانہ ولوں دو صوبائی وزرائے خزانہ نوں ایہہ کہنا کہ اوہ آئی ایم ایف نوں خط لکھن کہ اسیں اپنی کرائی ہوئی یقین دہانیاں اتے عمل نہیں کر سکاں گے تاں جے حکومت نوں آئی ایم ایف ولوں قرضے دی نویں قسط جاری نہیں ہو سکے ایس سلسلے وچ اک بدترین مثال اے۔ ملکی سطح اتے وی معاشی عدم استحکام شدید مشکلات تے خطرات دا کارن بن سکدا اے۔ اج دی دنیا وچ کسے وی ملک لئی سب توں وڈا خطرہ معاشی عدم استحکام اے کیوں جے کمزور معیشت خطرات تے دشمناں نوں تہاڈے اتے حاوی ہون دی ترغیب دیندی اے۔اج وی ہر دن ایس طرحاں دیاں منفی خبراں تے پراپیگنڈا پھیلایا جا رہیا اے کہ پاکستان ڈیفالٹ دے دہانے اتے اے بلکہ کجھ عناصر تے ایہہ وی خبراں پھیلا رہے نیں کہ حقیقت وچ تے ڈیفالٹ ہو چکیا اے مگر حکومت اعلان نہیں کررہی۔ ایسے طرحاں دیاں منفی خبراںتوں جتھے عوام وچ تشویش ودھ رہی اے جہدی وجہ نال لوک انھے واہ سونا تے ڈالر خریدرہے نیں تے دوجے پاسے ائی ایم ایف جئے مالیاتی ادارے وی پاکستان نوں قرض دین توں اجتناب کر رہے نیں۔ مشکلات یقینا بہت گھٹ نیں مگر پاکستان انشاء اللہ ڈیفالٹ نہیں کرے گا تے اسیں اپنی بین الاقوامی کمٹمنٹ ضرور پوری کراں گے مگر ایہہ عناصر ایس بارے عوام وچ گمراہی پھیلا رہے نیں۔ اج پاکستان وچ اک فوری میثاق معیشت دی لوڑ اے تاں جے اتفاق رائے توں اَگے وَدھ کے دوررس پالیسیاں بنائیاں جان جہناں اتے عمل کرنا ہر آن والی حکومت اتے لازمی ہووے۔ ایس دے علاوہ ہور کوئی چارہ نہیں۔ اج جے حکومت فوری طور تے آئی ایم ایف دی شرطاں اتے من و عن عمل کر دیوے تے سانوں فوراً قرضے دی اگلی قسط مل جاوے گی مگر ایس توں پہلے ای مہنگائی دے شکار عوام لئی جینا ہور اوکھا ہووے گا تے سیاسی طور تے ایہہ رسک حکومت نہیں لے سکدی۔ جے میثاق معیشت اتے اتفاق رائے ہو جاوے تے فیر اوکھے فیصلے سارے رل کے لین گے جہدے توں بہتری دا رستہ نکلے گا۔
