رسول ۖاللہ دِیاں پنج قیمتی نصیحتاں

مولانا محمد الیاس گھمن

اللہ تعالیٰ دا لکھ لکھ شکر اے کہ اوس ذات نے سانوں انسان بنان مگروں ایمان جئی نعمت عطا فرمائی۔ اہل ایمان دی پہچان ایہو اے کہ اوہ اللہ تے اوہدے رسولۖنوں من کے اوہناں دے احکامات نوں مندے تے عمل کردے نیں۔ اللہ دے رسول ۖ نے ہر موقعے تے ایسیاں گلاں سکھلائیاں نیں جہناں اتے عمل کرنا دونویں جہاناں دی کامیابیاں دا کارن اے۔ ایسے سلسلے دی اک کڑی تھلے دتی حدیث مبارک اے جہدے وچ آپۖ نے کامیاب ہون دیاں پنج قیمتی نصیحتاں ارشاد فرمائیاں نیں۔
حضرت ابو ہریرہ کولوں مروی اے کہ رسول اللہۖ نے فرمایا: کیہڑا اے جہڑا میرے کولوں کجھ نصیحتاں سکھے تاں جے خود اوہناں اتے عمل کرے تے دُوجیاں تک وی پہنچاوے تے اوہ وی اوہناں اتے عمل کر سکن۔ حضرت ابو ہریرہ فرماندے نیں کہ میں عرض کیتی:اے اللہ دے رسولۖ! میں اوس کم لئی تیار آں۔ حضرت ابو ہریرہ فرماندے نیں کہ اللہ دے رسولۖ نے میرا ہتھ پھڑیا تے ایہہ پنج نصیحتاں کیتیاں۔
1:شریعت دی حرام کردہ چیزاںتوں خود نوں بچاؤ تے سب توں ودھ عبادت گزار بندے بن جاؤ گے۔
2:اللہ دی تقسیم اتے دل وجان نال راضی ہو جائو تے سب توں ودھ غنا حاصل ہو جاوے گا یعنی اللہ تہانوں (لوکاں دے مال و منصب توں) بے نیازی دی دولت نصیب فرمان گے۔
3:اپنے ہمسائیاں دے نال چنگے برتائو دا معاملہ کرو تے (کامل صفتاں والے چنگے تے سچے )مومن بن جائو گے۔
4:صحیح معنیاں وچ مسلمان اوہدوں کہلائو گے جدوں دُوجے مسلمان لئی اوہو شے پسند کرو جہڑی اپنے لئی کردے او۔
5:بوہتی (فضول گلاں اتے) کھل کھلا کے ہسن توں بچو کیوں جے (بے فکری دی وجہ نال)بوہتا ہسنا دل نوں مردہ کر دیندا اے۔ (جامع الترمذی’ رقم الحدیث :2305)
محرمات توں بچنا:
شریعت اسلامیہ وچ جہناںکماں توں روکیا گیا اے اوہناں نوں ”منہیات”تے جہناں کماں دے کرن دا حکم دتا گیا اے اوہناں نوں ”مامورات” کہیا جاندا اے۔ منہیات نوں کرنا تے مامورات نوں چھڈنا حرام اے۔ حدیث مبارک وچ ایسے حرام توں بچن والے نوں سب توں وڈا عبادت گزار قرار دتا گیا اے۔ ایس لئی عقائد اسلامیہ نوں اپنان مگروں فرائض تے واجبات نوں ادا کرنا سب توں وڈی عبادت اے تے ایہہ اوس ویلے تک کامل عبادت نہیں بن سکدی جدوں تک گناہواں نوں چھڈ نہ دتا جاوے تے جہڑے گناہ ہو چکے نیں اوہناں توں سچے دل توں توبہ نہ کر لیتی جاوے۔ محرمات توں بچن والے نوں سب توں وڈا عبادت گزار ایس لئی قرار دتا گیا اے کہ بعض محرمات دا ارتکاب نیکیاں دے اجرو ثواب نوں ختم کر دیندا اے ایس لئی وڈا عبادت گزار اوہو ہووے گا جہدی عبادت محفوظ رہن تے عبادتاں اوہدی محفوظ رہن گئیاں جہڑا گناہواں توں خود نوں بچاوے گا۔
عوام الناس دی بنیادی غلطی ایہہ ہوندی اے کہ اوہ فرائض تے واجبات نوں ادا نہیں کردے تے نفلی عبادتاں وچ مشغول رہندے نیں۔ ایہہ انج ای اے کہ جہڑا شخص فرض نماز نوں چھڈ کے نوافل وچ مشغول ہو جاوے’ زکوٰة عشر صدقہ الفطر تے قربانی نوں چھڈ کے رفاہی کماں وچ اپنے پیسے نوں خرچ کرے’ فرض روزیاں نوں چھڈ کے نفلی روزیاں دا پربندھ کرے’ فرض حج نوں چھڈ کے نفلی عمرے ادا کردا رہوے۔ نفلی عبادتاں دا ثواب اپنی تھاں لیکن فرائض تے واجبات نوں چھڈن دا گناہ اپنی تھاں۔
کجھ حرام کم:
کفر’ شرک’ اسلام قبول کرن مگروں اسلام نوں چھڈ دینا یعنی ارتداد’ دین وچ کمی یا بیشی کرنا یعنی الحادو بدعت’ قرآن و حدیث دی غلط تے من مانی تشریح کرنا’ جھوٹ’ ناحق تہمت’ سود’ رشوت’ حسد’ غیبت’ چغل خوری’ کسے دا ناحق مال کھانا’ فحاشی تے عریانی نوں عام کرنا’ تکبر’ غرور’ ریاکاری’ فخرو مباہات’ والدین دی نافرمانی’ جھوٹی گواہی’ زنا’ لواطت’ بدنظری’ ظلم’ گالیاں بکنا’ کسے اتے تشدد کرنا’ مردیاں نوں گالی دینا’ احسان جتلانا’ بدگمانی’ بدزبانی بالخصوص اسلام دی مقتدر شخصیات نوں برا بھلا کہنا’ قطع رحمی کرنا’ بول چال چھڈنا’ بلاوجہ جاسوسی کرنا’ دھوکہ بازی’ خیانت’ چوری’ ڈکیتی’ غیر محرم مرد یا زنانی نال بلاوجہ گل بات کرنا’ مرد تے زنانیاں دا اک دوجے دی مشابہت اختیار کرنا’ زنانی دا اپنے شوہر دی نافرمان تے ناشکری ہونا’ مرد دا اپنی بیوی دے مالی’ جسمانی’ معاشی تے معاشرتی حقوق ادا نہ کرنا’ اسراف یعنی فضول خرچی’ ویاہ تے طرز معاشرت وچ غیر اسلامی روایتاں اپنانا’ فرائض تے واجبات نوں چھڈنا بالخصوص نماز’ زکوٰة’ روزہ’ حج’ کاہن (جہنوں اج دی زبان وچ دست شناس یا نجومی کہیا جاندا اے) دے کول اپنی قسمت جانن یا سنوارن لئی جانا’ جادو’ اللہ دے علاوہ کسے ہور دی قسم کھانا’ جھوٹی گل اتے قسم کھانا’ ملاوٹ کرنا’ ناپ تول وچ کمی کرنا’ بدعہدی کرنا’ میت اتے نوحہ کرنا’ بین کرنا’ گریبان چاک کرنا’ رخسار پٹنا’ قبراں دی پامالی کرنا’ کھبے ہتھ نال کھانا پینا’بلاوجہ کھڑے ہو کے کھانا پینا’ مسلمان اتے اسلحہ چکنا’ غیر مسلماں نوں بلاوجہ قتل کرنا’ شراب پینا’ چرس پینا’ افیون پینا’ بھنگ پینا’ کسے نوں نشہ پلانا’ گانا’ عشقیہ غزلاں’ موسیقی ‘ فلماں’ ڈرامے ویکھنا تے سننا’ مرد دا سونا استعمال کرنا ‘ زنانیاں دا بے پردہ ہونا’ شعائر دین دا مذاق اُڈانا وغیرہ۔
اللہ دی تقسیم اتے راضی رہنا:
اللہ رب العزت نے جنا رزق مقدر وچ لکھ دتا اے اوہ ضرور مل کے رہوے گا۔ ایہدے لئی جائز اسباب نوں اختیار کرن دا حکم شریعت خود دیندی اے ۔ جو مل جاوے اوہدے اتے شکر ادا کیتا جاوے کیوں جے جہڑی چیز ملی اے اوہ محض اللہ دے فضل نال ملی ا ے تے اسباب دی توفیق کامل جانا وی اللہ دا فضل اے۔ مومن دی پہچان ایہہ اے نعمتاں اتے شکر بجا لیاندا اے تے تکلیفاں تے آزمائشاں اتے صبر نال کم لیندا اے۔ اوہ کسے دُوجے نال حسد نہیںرکھدا۔طمع’ لالچ’ حرص و ہوس توں خود نوں بچاندا اے۔ ہر حال وچ اللہ کولوں راضی رہندا اے۔ کوئی نعمت مل جاوے تے شکر تے کوئی مصیبت آ جاوے تے صبر کردا اے۔
بندہ شاکر تے صابر کدوں بندا اے؟
حضرت عمرو بن شعیب اپنے دادا عبداللہ بن عمرو کولوں روایت کردے نیں کہ اوہناں نے رسول اللہۖ نوں ایہہ فرماندے ہوئے سنیا:دو خصلتاں ایسیاں نیں جہدے وچ اوہ پیدا ہو جان اللہ کریم اوہنوں صابر تے شاکر لکھ دیندا اے۔ پہلی خوبی دین داری دے معاملے وچ اپنے توں فائق انسان ول ویکھے تے فیر اوہدی اقتدا وچ لگ جاوے۔ خود وی نیکی اختیار کرے تے اوس جیسی نیکیاں نوں انجام دین دی بھرویں کوشش کرے۔ دوجی خوبی اوہدے وچ ایہہ ہووے کہ دنیاوی امور وچ اپنے توں گھٹ انسان نوں ویکھے فیر اللہ ولوں ملن والی بوہتیاں نعمتاں نوں ویکھے۔ اوہدے اتے اللہ دا شکر ادا کرے تے انج دے شخص نوں اللہ پاک صابر تے شاکر لکھ دین گے۔ (جامع الترمذی’ رقم الحدیث:2512)
ہمسایاں دے حقوق دی پاسداری:
ادیان عالم وچ اسلام اوہ کلا دین اے جہدے وچ ہمسایاںدے حقوق نوں ادا کرن دی سب توں ودھ ترغیب دتی گئی اے تے اوہنوں کامل ایمان والے مومن دی صفت قرار دتا گیا اے۔ ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ کولوں مروی اے کہ نبی کریمۖ نے فرمایا: ہمسایاں دے (حقوق) بارے میرے کول جبریل امین اینی واری تشریف لیائے کہ مینوں ایہہ گمان ہون لگیا کہ اک پڑوسی نوں دُوجے پڑوسی دی میراث وچ وارث (حقدار) قرار دتا جاوے گا۔(صحیح البخاری،رقم الحدیث: 6014)
ہمسایاں دے بنیادی حقوق:
حضرت عمرو بن شعیب دے واسطے نال اپنے دادا کولوں روایت کردے نیں کہ رسول اللہۖ نے فرمایا: کیہ تہانوں ہمسائے دے حقوق دا پتہ اے؟ فیر خود ای ارشاد فرمایا: جدوں اوہ تہاڈے کولوں جانی یا مالی مدد منگے تے اپنی استطاعت تے اوہدی لوڑ دونواں نوں ملحوظ رکھ کے اوہناں دی مدد کرو۔ جے لوڑ دے پیش نظر اوہ قرض منگے تے اوہناں نوں قرض دتا جاوے۔ جدوں فقر تے محتاجی دی حالت نوں پہنچ جاوے فیر اوہ مدد نہ وی منگے تے قرض نہ وی منگے فیر وی اپنی حیثیت دے پیش نظر اوہدے فقر تے تنگدستی نوں دور کرن دی کوشش کیتی جاوے۔ جے اوہ بیمار ہو جاوے تے اوہدی عیادت تے بیمار پرسی کیتی جاوے۔ جدوں اوہناں نوں کوئی خوشی دا موقع آوے تے اوہناں نوں مبارکباد دینا۔ جدوں اوہناں دے ہاں کوئی غمی دا موقع آوے تے اوہناں دے نال اظہار ہمدردی کرنا۔ جدوں اوہناں دے ہاں فوتگی ہو جاوے تے (بشرط صحت عقائد) اوہدے جنازے وچ رلت کیتی جاوے۔ اپنے گھر دی دیوار اوہدی اجازت دے بغیر اینی اُچی نہ کیتی جاوے کہ اوہدے گھر دی ہوا رک جاوے۔ گھر وچ کھانا تیار کردے ویلے پڑوسی نوں تکلیف نہ دتی جاوے۔ اپنے لئی پھل وغیرہ خریدو تے اوہناں وچوں کجھ پڑوسیاں نوں وی ہدیے دے طور تے بھیج دیو۔ (شعب الایمان للبیہقی، رقم الحدیث: 9113)
مسلمان بھراواں دا خیال:
حدیث مبارک وچ صحیح معنیاں وچ مسلمان ہون لئی ایس چیز نوں ضروری قرار دتا جا رہیا اے کہ بندہ جہڑی چیز اپنے لئی پسند کردا اے اوہنوں چاہیدا اے کہ اپنے دوجے مسلمان بھراں لئی وی اوہو چیز پسند کرے۔ چنانچہ ایسے مضمون دی اک دوجی حدیث اے۔ حضرت انس کولوں مروی اے کہ نبی کریمۖ نے فرمایا: تہاڈے وچوں کوئی شخص اوس ویلے تک (کامل) مومن نہیں ہو سکدا جدوں تک اپنے مسلمان بھرا لئی اوہو چیز پسند نہ کرے جہڑی اپنے لئی پسند کردا اے۔ (صحیح البخاری، رقم الحدیث:13)
اسلام دی تعلیمات دا مقابلہ دنیا دا کوئی دین نہیں کر سکدا۔ گل نوں اینے سوہنے پیرائے وچ بیان کردتا اے کہ ہر انسان نوں آسانی نال سمجھ وچ آ جاوے۔ جو تہانوں پسند اے اپنے بھرا لئی اوہو پسند کرو۔ بندے دی ساریاں پسندیدہ چیزاں دا خلاصہ دو چیزاں نیں:عزت تے راحت۔ بعض ایسے اسباب نیں جہڑے انسان معاشرے وچ عزت دے حصول لئی اختیار کردا اے تے بعض ایسے اسباب نیں جہڑے انسان راحت دے حصول لئی اختیار کردا اے۔ حدیث مبارک وچ جزئی جزئی نوں وکھرا وکھرا ذکر کرن دے بجائے اک کلی نوں ذکر کردتا گیااے تے معاملہ بندے دے سپرد کردتا گیا اے کہ بس اپنی زندگی دے ہر موڑ اتے ویکھدے جائو کہ جو تہانوں پسند اے اوہ اپنے بھراں لئی وی پسند کرو۔ جے اج دا معاشرہ ایس اصول اتے آ جاوے فساد دی جڑاں ای اکھڑ جان۔
بوہتا ہسن نال دل مردہ:
حدیث مبارک وچ بے فکری تے غفلت دی وجہ نال کھل کھلا کے ہسن توں منع کیتا گیا اے تے اوہنوں مردہ دلی دی علامت قرار دتا گیا اے۔ خوش ہون دی گل اتے خوش ہونا وکھری گل اے لیکن آخرت توں غافل ہو کے’انجام توں بے فکر ہو کے قہقہے لا کے زور زور نال ہسنا وکھری گل اے۔ اللہ دے رسولۖ دے شمائل و اوصاف وچ ہسن دا تذکرہ ایہناں لفظاں وچ ملدا اے۔ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ کولوں مروی اے کہ میں نبی کریمۖ نوں کدی اینے زور نال (قہقہ لا کے) ہسدے ہوئے نہیں ویکھیا کہ آپۖ دا حلق مبارک نظر آوے (صحیح البخاری’ رقم الحدیث:6092)
اک حدیث مبارک وچ مردہ دلی دے نال نال ایس گل دا وادھا وی ملدا اے۔ بوہتے قہقہے لان نال چہرے دا نور چھن جاندا اے۔ انسان دی گل بے وزن ہو جاندی اے۔ لوکاں دے دلاں وچ عزت ختم یا کم از کم گھٹ ہو جاندی اے۔ سنجیدگی تے متانت توں ہتھ دھو بیٹھدا اے۔ باوقار شخصیت دا نقش مٹ جاندا اے جہدا لازمی نتیجہ ایہہ نکلدا اے کہ انسان دی معاشرے وچ حیثیت گھٹ ہو جاندی اے۔ ہاں ایہہ ٹھیک اے کہ ہسن دے موقع تے ہسنا چاہیدا اے لیکن ایہدا ایہہ مطلب وی ہرگزنہیں کہ راتاں نوں تنہائیاں وچ بندہ اللہ دے حضور رونا بھل جاوے۔ اللہ تعالیٰ سانوں عمل کرن دی توفیق نصیب فرماوے۔ آمین بجاہ النبی الکریم صلی اللہ علیہ وسلم