عبدالمجید صابری اک وارث شناس

پیر سید وارث شاہ ہوراں توں تقریبا230سال بعدسیالکوٹ دی دھرتی اُتے اک وارث شناس پیدا ہویا جنہے اپنی لکھت راہیں پنجابی تے اردو میں نیڑے کرن دا اک مان جوگ جتن کیتا۔ میری سینت عبدالمجید صابری ہوراں ول اے۔ پاکستان دے ہانی ایہہ قلمکار2مہینے تے20دن بعد یعنی 3نومبر 1947 نوں عمر دین زرگر ہوراں دے گھر سیالکوٹ شہر وچ پیدا ہوئے۔مڈھلی پڑھائی گورنمنٹ ایم سی ہائی سکول کشمیری محلہ سیالکوٹ توں حاصل کیتی۔ اُنج موصوف دس دے نیں جے اوہ اَجے زیرِ تعلیم نیں۔اج کل امام صاحب روڈ شہاب الدین جوبلی پارک دے نیڑے دوجی گلی وچ رہ رہے نیں۔ صابری ہوری سیالکوٹ شہر دے دانشور، ماہر معاشیات، نفسیات، ہومیو ڈاکٹر، مترجم، نثرنگار تے شاعر دے طور تے جانے جان والے اوہ درویش انسان نیں جنہاں تصوف اُتے درساں دااک سلسلہ وی شروع کیتا ہویا اے۔ اردو تے پنجابی وچ لکھدے نیں۔ ہُن تک ایہناں دے اٹھ کتابچے تے چارکتاباں چھپ چکیاں نیں۔ ایہناں دے اردو کتابچے تے شعری مجموعے پہلی فہرست وچ لکھے گئے نیں تے پنجابی کتاباں تھلڑے پاسے لکھیاں گئیاں نیں:
١۔علم الاشیاء یعنی سائنس وٹیکنالوجی کی سائنسی اہمیت، ٢۔محنت، ٣۔بچہ اور معاشرہ، ٤۔نظام تعلیم کے مسائل اور ان کا حل، ٥۔ہمارا تعلیمی تشخص، ٦۔علم الاقتصاد، ٧۔علمِ سیاسیات، ٨۔بچوں کے ذہنی و جسمانی مسائل پر آگہی، ٩۔محفل حضورۖ کی(قلمی)، ١٠۔شخصیت اور رویے (قلمی) ،١١۔ تیرے بعد
پہلے اٹھ کتابچے ذالفقار انسٹی ٹیوٹ فار کوالٹی ایجوکیشن سیالکوٹ دے آہر نال 2018ء وچ چھپے سن۔ نانواں تے دسواں کتابچہ اجے چھاپے نئیں چڑھیاجدوں کہ”تیرے بعد” صابری ہوراں دا اردو شعری مجموعہ اے جیہڑا 2021ء وچ شائع ہویا سی تے ایہدے صفحے 144نیں۔عبدالمجید صابری ہوراں دیاں پنجابی کتاباں ایہہ نیں:
١٢۔ کھنڈ دے کھڈونے،١٣۔اقوالِ سید وارث شاہ،١٤۔نوری چمکاں،١٥۔ بھانبڑعشق دا(قلمی)
عبدالمجید صابری ہوراں دی پہلی پنجابی کتاب”کھنڈ دے کھڈونے”نوں آصف علی علوی ہوراں نے ترتیب دتا تے دیباچہ لکھیا۔ایہدی چھپوائی دا آہر خرم شہزاد، سلیمان اسلام مغل، عثمان اسلام مغل تے تنویر راجہ نے کیتا سی۔ایہدے کمپوزر ساجد ادریس تے پرنٹر احمد دین سن۔ ایہدے وچ مصنف دیاں چھیاٹھ تخلیقاں شامل نیں۔شاعر نے کتاب دا مڈھ دعا”رب اگے عرض” نال بدھا اے جدوں کہ بلا عنوان مثنوی دے چوداں شعراں وچ حمد تے نعت وی آ جاندی اے۔کتاب وچ نظم، آزاد نظم،غزل،مثنوی تے دوہڑے وغیرہ وی شامل نیں۔”نوری چمکاں” مقصود پبلشرز لاہور نے2021ء وچ شائع کیتی سی۔ ایہدے80صفحے نیں تے ایہدے وچ اکتالی نعتاں،اٹھ منقبتاں تے اک مناجات شامل اے۔ کتاب اُتے مصنف دے ناں نال بریکٹ وچ زرگر لکھیا ہویا اے۔ایہہ کتاب صابری ہوراں اپنی بیگم ڈاکٹر فرناز اختر دی فرمائش تے لکھی جنہاں ایم اے اردو تے ہومیو پیتھی طریقہ علاج وچ چار سالہ کورس کیتا ہویا اے تے اک سکول وچ ایڈمن لگیاں ہوئیاں نیں۔ ایہدی کمپوزنگ محمد سدھیر سائیں لاہورہوراں نے کیتی اے۔ایہدا دیباچہ سید زاہد بخاری ہوراں نے لکھیا اے جہدے وچ اوہناں ایس کتاب نوں پنجابی نعتیہ ادب وچ اک خوبصورت وادھا قرار دتا اے۔ ”بھانبڑ عشق دا” اجے مکمل نئیں ہوئی۔ ایہدے وچ مصنف دا صوفیانہ کلام شامل اے۔
ایس ویلے تک ایہناں دی سب توں وڈی تے علمی حلقیاں وچ ڈھیر پسند کیتی جان والی کتاب”اقوالِ سید وارث شاہ” اے۔ کھنڈ دے کھڈونے تے نوری چمکاں وی اپنی تھاں تے پنجابی ادب وچ چنگا وادھا اے پر ”اقوال سید وارث شاہ” پنجابی تے اردو وچکار اک پُل بن کے سامنے آئی اے۔ ایہدے راہیں اک پاسے تے وارث فکری سانجھ نوں ودھان وچ مدد ملے گی تے دوجے پاسے پنجابی نالوں پچھڑے ہوئے اوہناں پنجابیاں تک وارث شاہ دی آواز اپڑائے گی جیہڑے پنجابی زبان، رہتل تے پنجابی دانش توں دور ہو چکے نیں۔عبدالمجید صابری ایس کتاب وچ سید وارث شاہ ہوراں دی ہیر دے چُنے ہوئے مصرعیاں دی اردو وچ تفہیم دا اجیہا بندوبست کیتا اے جہدے اثرات بڑے لمے عرصے تک کھلر دے ریہن گے۔ ایہدے وچ وارث شاہی لغت، ترجمہ تے تشریح دا کم بڑے نویکلے ڈھنگ نال کیتا گیا اے۔ اک ذکر جوگ گل ایہہ وے پئی اردو قاریاں لئی علم دے اک وڈے خزانے دا بوہا کھول دتا گیا اے۔ وڈی تختی دے208صفحیاں اُتے کھلری ہوئی ایس کتاب دے دیباچے سائیں شہباز رحمن وارثی تے محمد ذوالفقار مغل ہوراں لکھے نیں۔ پہلا دیباچہ تے میرا کمپوز کیتا ہویا اے پر ایہدے وچ کجھ اجیہے وچار وی شامل نیں جنہاں دی اصل مینوں کتاب نال پڑھ کے سمجھ آئی۔ بلاشبہ سیالکوٹ وچ مولوی نواب الدین سیالکوٹی وانگ شہباز رحمن وارثی ہوراں دا کم نویکلا اے تے کلام وارث شاہ تے زبان وارث دی جانکاری دے حوالے نال وی ایہناں دی اُچیچتا منی جا چکی اے۔ مولوی صاحب موصوف ہوراں وی ہیر وارث شاہ ایڈٹ کیتی سی تے شہباز رحمن وارثی ہوراں وی ایہہ کم کیتا سی۔ ہن تک ایہناں دے8ایڈیشن وک چکے نیں۔ افسوس 2اگست 2021نوں شہباز وارثی ہوری پردہ فرما گئے۔ گل وارث شناساں دی ہو رہی اے تے پروفیسر ذیشان عظیمی ہوراں دے حوالے نال عرض اے پئی دستیاب قلمی نسخیاں وچوں بہتے نسخے سیالکوٹ دی دھرتی اُتے بہہ کے لکھے گئے یا اوہناں دے کاتب سیالکوٹ نال تعلق رکھدے سن۔میرے اک تحقیقی مضمون وچ سوہنی مہینوال لکھن والے سیالکوٹی شاعراں دی دس پائی گئی اے۔ اوہ وی باراں توں ودھ سن۔
عبدالمجید صابری ہوراں دی ایہہ کتاب 2020ء وچ چھاپے چڑھی تے ایہدے پبلشر مقصود پبلشر لاہور تے ایہدے کمپوزر سدھیر سائیں نیں جیہڑے راقم دے وی گوڑھے سجن وی نیں۔ ایس کتاب دے پہلے دیباچے نے ای مینوں کیل کے رکھ دتا۔ دیباچہ نگار نے کتاب دا مطالعہ بڑا کھب کے کیتا اے۔ اوہناں وارث شاہی فکر دی وی چنگی وضاحت کیتی اے تے اردو وچ ایس فکر نوں ڈھالن دی وی چنگی وضاحت کر دتی اے۔ پروفیسر محمد ذوالفقار مغل ہوراں وی نکیا کے لکھیا اے پر سوہنا لکھیا اے۔مغل صاحب دی صابری ہوراں نال پرانی سانجھ اے۔ ایہہ ای اوہ نابغہ نیں جنہاں صابری ہوراں دے سارے علمی کتابچے شائع کروائے۔ اج وی ایہناں دے سکول وچ اوہ کتابچے ایک تختے اُتے سجے ہوئے نیں۔ایہناں کتابچیاں بارے بڑا کجھ لکھیا جا سکدا اے پر ویلے دی کاہلی نوں مکھ مڈھ رکھدیاں ہویاں میں گل نکیاواں گا تے اک دو شعراں دا ترجمہ تے تشریح پیش کرکے اجازت چاہواں گا تاں جے کم دی اصل نوعیت سامنے آ سکے۔ ذیل وچ دو وکھ وکھ مصرے پیش نیں جنھاں وچ سب توں پہلے پیر سید وارث شاہ ہوراں دا مصرع ہووے گا فیر لغت تے تھلے عبدالمجید صابری ہوراں دی کیتی ہوئی تشریح ہووے گی۔ ایہدی نینہ اُتے پڑھیار آپ ویکھ لین گے پئی صابری ہوراں دی وارث شناسی کیس پدھر دی اے۔ اُنج یمان داری دی گل اے ”جاہل” دا ترجمہ کرن لگیاں صابری ہوراں بڑی سیانف دا مظاہرہ کیتا اے۔ جاہل دا معنی ان پڑھ لکھن والیاں نالوں صابری ہوری ڈھیر وڈے بندے لگے نیں:
قدر عشق دا عاشقاں صادقاں نوں جھکھ مار دے نیں جاہلین قاضی(ص 35ـ)
لغت:عاشقاں صادقاں:سچے عاشقوں۔ جھکھ مار دے: بیہودہ بکنا، بیوقوفی کرنا۔ جاہلین:جاہل کی جمع، حقیقت سے ناآشنا۔ قاضی: شرعی فیصلہ کرنے والا منصف
تشریح:عشق کی قدردانی سچے عاشق کرتے ہیں۔ حقیقت سے ناآشنا جاہل قاضی محض بیوقوفیاں کرتے ہیں اور اپنی بیوقوفی پر اَڑے رہتے ہیں۔گمان کرتے ہیں کہ وہی علم والے ہیں۔حالانکہ وہ جاہل ہیں۔
وارث قول بھُلا کے کھیڈ ردھوں، کہیا نواں مخول بنایا ای(ص102ـ)
لغت:قول:وعدہ، عہد، قول۔کھیڈ:کھیل کا تماشہ۔ردھوں:مصروفیت۔ کہیا:کیسا۔نواں:نیا۔ مخول بنایا ای: مذاق بنا رکھا ہے
تشریح:اے وارث اپنے رب سے کیا ہوا عہد بھلا کر کھیل تماشے میں مشغول و مصروف ہو گیا ہے۔ یہ تم نے کیا مذاق بنایا ہے۔ یہاں وارث شاہ کسی پر براہ راست تنقید کرنے کی بجائے خود اپنی اصلاح کی بات کر رہے ہیں۔ وہ جانتے ہیں کہ محض وعظ و نصیحت کرنے سے اصلاح نہیں ہوتی۔ عملی نمونہ بننے کی ضرورت ہوتی ہے۔بات بھی تب اثر کرتی ہے۔فیض احمد فیض اپنی ایک نظم میں عملی مثال بننے کا اس طرح اظہار کرتے ہیں:
شہر جاناں میں اب با صفا کون ہے
دستِ قاتل کے شایان رہا کون ہے
رختِ دل باندھ لو دل فگارو چلو
ہمیں قتل ہو آئیں، یارو چلو
عبدالمجید صابری ہوراں اپنی تشریخ وچ اردو، پنجابی شاعراں دے شعر، قرآن، حدیث تے بزرگاں دے قولاں نوں وی ورتیا اے تے اپنی قول دی تائید وچ لیاندا اے۔