نواں سال، حکومت دا ریزولوشن کیہ ہووے؟

2023 شروع ہو چکیا’ بہت سارے لوک نویں سال تے ریزولوشن بناندے نیں۔ کجھ لوک پوری لگن تے جنون نال اوہدے اتے عمل وی کردے نیں۔ بعض درویش وانگوں کجھ معاملیاں وچ سستی وکھا جاندے نیں تے متعین کردہ اہداف وچوں کجھ ای حاصل کرن وچ کامیاب رہندے نیں۔ فرد وانگوں ترقی یافتہ قوماں وی اہداف دا تعین کردیاں نیں تاہم اوہ عموماً قلیل المدتی دے بجائے طویل المدتی اہداف مقرر کردیاں نیں۔ وطن عزیز وچ چونکہ اسیں قیام پاکستان مگروں دائریاں وچ ای سفر کر رہے آں جہدے کارن منزل توں قریب ہو کے وی دور ہو جاندے آں۔
پچھلے دناں لمی علالت مگروں جدوں دوبارہ زندگی وَل لوٹیا تے پریشان کر دین والیاں خبراں توں خود نوں دور رکھن لئی ایہہ وی اپنے نویں سال دے ہدف وچ شامل کر لیا کہ خبراں توں دور رہنا تے صحافتی’ ادبی تے تحقیقی سرگرمیاں اتے بوہتا ویلا صرف کرنا اے۔ سیاست اتے گل نہ وی کیتی جاوے تے اصل موضوع دا درست ادراک کرن لئی تریخ دے ایس جبر دا ذکر ضرور کیتا جانا چاہیدا اے جہدے کارن اسیں دائریاں وچ ای چکر لا رہے آں، چنانچہ 75 ورھیاں دی قومی تریخ دا مفصل جائزہ لینا ضروری اے۔ سب توں اہم سوال بانی پاکستان دی سکیولر اپروچ دا اے۔ 11 اگست دی اوہناں دی تقریر نو آزاد شدہ ریاست توں متعلق اوہناں دی فکر دا بھرواں احاطہ کردی اے۔ تاہم اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے افتتاح دے موقع اتے کیتی گئی اوہناں دی تقریر اوہناں دے سکیولر بیانیے دی نفی کردی اے۔ تے اسیں واں کہ اج وی ایس دائرے وچ ای قید آںکہ قائداعظم کیسا پاکستان چاہندے سن؟ اسیں ایہہ جاننا مناسب خیال نہیں کردے کہ عوام کیویں دا پاکستان چاہندے نیں؟ ملک دے اولین وزیراعظم شہید لیاقت علی خان نے قرارداد مقاصد منظور کر کے ملک لئی اک سمت دا تعین کیتا۔ ایہہ وکھری بحث اے کہ اوہدے ملک دے سماجی ڈھانچے اتے کیہ اثرات مرتب ہوئے مگر اوہناں دی شہادت مگروں وزرائے اعظم وچ میوزیکل چیئر دا کھیڈ شروع ہو گیا تے ست سال دے عرصہ وچ چھ وزرائے اعظم خواجہ ناظم الدین’ امریکہ توں درآمد شدہ محمد علی بوگرا’ چودھری محمد علی’ حسین شہید سہروردی’ آئی آئی چندریگر تے سر فیروز خان نوں اقتدار وچ آوے تے رخصت ہوئے جہدے مگروں فیلڈ مارشل ایوب خان دے لمے مارشل لا دے دوران امریکہ دے نال قربتاں ہور ودھیاں تے آئی ایم ایف اتے انحصار کرنا گویا قومی ضرورت بن گیا۔ مشرقی پاکستان 1971 وچ اقلیت توں وکھرا ضرور ہویا مگر اوہدی علیحدگی دی بنیاد اردو نوں قومی زبان قرار دے کے تے مولانا بھاشانی دے Caliber دے رہنماواں نوں مسلم لیگ توں دور کر کے بہت پہلے رکھ دتی گئی سی۔ اسیں اج تک مگر ہر دسمبر وچ ایہہ جانن دی لاحاصل کوشش کردے نیں کہ مشرقی پاکستان کیوں وکھرا ہویا؟
اسیں محترمہ فاطمہ جناح نوں مادر ملت دا درجہ دتا مگر فیلڈ مارشل ایوب خان دے خلاف عوامی امنگاں دے خلاف اوہناں دی شکست تے اوہدے اتے طرفہ تماشا ایہہ کہ ایس کھلی دھاندلی اتے وی کوئی عوامی ردعمل ظاہر نہ ہویا جہدے تے ایہہ حقیقت عیاں ہوندی اے کہ اوہناں شروع دے سالاں وچ ای اسیں دائریاں وچ قید ہو کے رہ گئے ساں۔ آن والے سالاں وچ انقلابی تبدیلیاں آئیاں’ جنرل یحییٰ دا اقتدار وچ آنا’ سقوط ڈھاکہ’ جنرل یحییٰ دا اقتدار توں رخصت ہونا تے ذوالفقار علی بھٹو دے اقتدار وچ آن نال بظاہر ملک وچ جمہوری عمل شروع ہویا جہڑا بوہتا عرصہ نہ چل سکیا۔ جنرل ضیا دے عہد وچ امریکہ دی جنگ لڑن لئی اسلامائزیشن دا فروغ ضیاالحق دی طیارے دے حادثے وچ وفات مگروں وی ملک لئی وبال جان بنیا ہویا اے تے اسیں ہنوز گڈ تے بیڈ طالبان دی اصطلاحات توں جان نہیں چھڈا پا رہے۔ ضیاالحق دی موت مگروں اک واری فیر ن لیگ تے پیپلز پارٹی وچ سیاسی میوزیکل چیئر دا کھیڈ شروع ہویا جو مشرف دے ٹیک اوور اتے ختم ہویا جہناں نے مغرب لئی قابل قبول قرار پان لئی اپنا ماڈریٹ تاثر نمایاں کیتا۔ اوہناں دے اقتدار توں جان مگروں پیپلز پارٹی ن لیگ’ پی ٹی آئی تے پی ڈی ایم دی مخلوط حکومتاں برسر اقتدار آچکیاں نیں تے مہنگائی وچ روز افزوں ودھا جاری اے جد کہ ملک دے ڈیفالٹ کر جان دا خطرہ وی منڈلا رہیا اے۔ اسیں آں کہ ہن تک بنیادی مسئلیاں دا ادراک کرن وچ وی کامیاب نہیں ہو سکے۔ معیشت دے سدھار لئی جمہوری حکومت ہووے یا عسکری’ عموماً بینکاراں اتے انحصار کیتا گیا۔ پولیٹیکل اکانومی اک وکھرا مضمون اے تے ملکی معیشت چلانا پولیٹیکل اکانومسٹ دا کم اے۔ درآمد شدہ بینکرز ایہہ اہم ذمہ داری انجام نہیں دے سکدے۔
بوہتا دور نہیں جاندے پڑوسی ملک بھارت دی مثال لے لوو جتھے پچھلے وزرائے خزانہ پیوش گوئل’ اردن جیتلی تے نرملا سیتار من دا بینکنگ نال کوئی تعلق نہیں رہیا۔ بنگلہ دیش دے طویل ترین عرصہ تک وزیر خزانہ رہن والے سیف الرحمن ہون یا موجودہ وزیر خزانہ مصطفی کمال’ ایہہ سارے اصحاب کل وقتی سیاست دان نیں یا سن۔دنیا دی طاقتور ترین معیشت امریکہ دی وزیر خزانہ جانیٹ ملین’ دنیا دی دوجی وڈی معیشت چین دے وزیر خزانہ لیو کون’ یورپی یونین دی طاقت ور ترین معیشت جرمنی دے وزیر خزانہ کرسٹیان لینڈنر بینکر نہیں۔ ایہہ سارے اصحاب بنیادی طور تے سیاستدان نیں۔ محمد علی بوگرا اوس ویلے امریکہ وچ پاکستان دے سفیر سن جدوں اسیں اوہناں نوں درآمد کیتا تے ملک دا وزیراعظم لا دتا۔ جہدے مگروں پچھلے وزرائے اعظم معین قریشی تے سرتاج عزیز دے علاوہ وزرائے خزانہ تے معاشی اداریاں دے سربراہواں لئی وی بالخصوص مبینہ طور تے امریکہ یا آئی ایم ایف دی اجازت نال بینکاراں دی درآمد دا سلسلہ جاری رہیا تے ہے۔ خیال رہوے کہ بینکاری تے سیاسی معیشت دی سمجھ بوجھ دو وکھرے کم نیں جہدے کارن اسیں اج وی دائریاں وچ ای گھم رہے آں تے معاشی اشاریے بتدریج قومی معیشت دے دیوالیہ ہون دے ودھدے خطرے ول اشارہ کر رہے نیں۔ اوہناں حالات وچ خالصتاً سیاسی معیشت دا ادراک رکھن والے رہنما دی لوڑ اے جو عوام دا نبض شناس ہووے لہٰذا ایس اہم ٹاسک لئی موزوں شخصیت دا انتخاب ای موجودہ حکومت دا سال نو لئی اہم ترین ریزولوشن ہونا چاہیدا اے۔