ناول کوٹھی نمبر8دا نویکلا پن

ڈاکٹر صائمہ بتول

کوٹھی نمبر8ناول نوں اسیں اک تریخی’ واقعاتی تے سوانحی ناول آکھ سکنیں آں۔ لکھاری نے بڑے سچے ڈھنگ نال تریخ تے ماضی دیاں یاداں نوں لفظاں دیاں لڑیاں وچ پرویا اے۔
اوہناں اپنے ایس ناول نوں چھ وکھو وکھ سر ناویاں ہیٹھ ونڈیا اے۔ ایہہ ناول معلومات دی پنڈ اے۔ لکھاری نے بڑے سُچجے ڈھنگ نال واقعاں نوں بیان کیتا اے۔ ساری کہانی میوگارڈن لاہور دی اک سوسائٹی جہڑی ریلوے دے افسراں لئی اٹھارہویں صدی وچ انگریزاں بنائی سی’ بارے اے۔ لکھاری نے بڑے ودھیا طریقے نال کہانی نوں اٹھارہویں صدی توں لے کے ہن اج اکیسویں صدی نال جوڑیا اے۔ ایس ناول دے سارے کردار بڑے جاندار نیں تے لکھاری دا بیانن ڈھنگ بڑا من کھچواں اے۔ برصغیر وچ انگریزاں تے سکھاں دی چیلانوالہ وچ لڑائی تے اوہدے وچ سکھاں دی جت تاں نہ ہوئی پر اوہ لڑے بڑی بہادری نال۔ ایسٹ انڈیا دا پنجاب تے قبضہ تے مگروں ہندوستان تے انگلستان دی حکومت انگریزاں دا ریلوے دا محکمہ بناناتے بعدوں لہور وچ ریلوے لائن وچھائی گئی۔ فیر ریلوے دے ملازم کنج کتھے کتھے وسے ایس بارے بھرویں جانکاری ایس ناول دا حصہ اے۔
ایس ناول راہیں سانوں پتہ لگدا اے کہ انگریزاں اوس دور وچ اپنے انگریز افسراں لئی بڑے وڈے وڈے بنگلے بنائے ایس دور دے افسر لئی بنیا اک بنگلہ مقامی لوکاں لئی بنے 500گھراں دے برابر سی۔ انگریزاں دی ایہہ بڑی ناانصافی سی جیویں ایتھے اپنے افسراں لئی اینے وڈے گھربنائے جد کہ اپنے ملک دے وزیراعظم دا وی اینا وڈا گھر نہیں ہووے گا۔
ہور تے ہور لکھاری نے ایہہ وی دس پائی اے کہ ایس دور وچ انگریزاں رکھ لاون دا بڑا پربندھ کیتا۔ایس لئی میوگارڈن نوں ٹھنڈی سڑک آکھیا جاندا اے۔ رکھاں وچ انگریزاں مقامی رکھ جیویں جامن’ انب’ ٹاہلی’ گلاب’ ارجن شرینہہ لگائے انگریز سب کجھ انگلینڈ توں لیائے پر رکھ بوٹے مقامی ای ایتھے لائے۔ ایہہ گل لکھ کے لکھاری نے اپنی سیانف وطن تے وطن دیاں شیواں نال موہ پیار دا ثبوت دتا اے۔ اُنج وی لکھاری جو لکھدا اے اوہدے اندر اوہدے اپنے جذبات تے احساسات دا رلا ضرور ہوندا اے۔ا یہہ کہانی پڑھیاں لگدا اے جیویں چوہدری آپ لکھاری ہووے تے جو کجھ اوہنے ایس ناول وچ لکھیا اے اوہ اوہنے آپ ہنڈایا ہووے۔ ناول دے مڈھ وچ لکھاری نے ریلوے دے محکمے ایہدے ملازماں لاہور وچ ریلوے لائن تے ریلوے افسراں بارے جانکاری دتی اے فیر کوٹھی نمبر8 اگے کھلو کے بتیاں ویلیاں دیاں یاداں نرویاںکیتیاں نیں۔ لکھاری نے تریخی حوالے نال تاں بھرویں جانکاری دتی ای اے ایہدے نال نال وکھو وکھ تھاواں ایفل ٹاور’ منی ہالینڈ’ ہالینڈ دے ٹیولپ’ عالمی عدالت انصاف وینس’ بلجیم’ پیرس تے چین بارے جانکاری توںاڈ جاپان دے مختلف شہراں دے ناں جیویں ووہان’ کاواساکی’ یوکوہاما’ ٹوکیو’ اوساکا’ امریکہ دے وزیر دا ناں وغیرہ لکھاری دے عالمی پدھر تے جانکاری بارے دس پائوندا اے۔
اپنے گھر نوں ہتھاں نال بنان تے سجاون والا اپنے گھر نوں کدی نہیں وساردا ایس حوالے نال اوہناں اک انگریز سمتھ سن دی کہانی بیان کیتی اے جنہیں ٥کوئینز روڈ تے اپنا گھر بنایا اوہدی اک اک تھاں نوں اپنے ہتھاں نال سجایا تے جدوں واپس انگلستان جاون لگا تے کیویں اوہنوں اپنیاں چیزاں دی فکر سی۔ مطلب ہر انسان ہر تھاں خطے تے دور دا ایس طرحاں ای ہوندا اے۔ فیر اگلا کردار چودھری دا وی انج دا ای خورے لکھاری دا سمھ سن دے کردار بارے دسن دا مقصد ای ایس نوں چودھری دے کردار دے نال جوڑنا اے۔ لکھاری نے واقعات دیاں کڑیاں اٹھارہویں صدی توں ٹوریاں نیں تے 2022 نال جوڑیاں نیں۔ جیویں اوس دور وچ تندور دی روٹی تے ہن پیزے تے نوڈلز اوس ویلے ریکارڈ تے ہن کمپیوٹر تے اینڈرائیڈ فون۔
ناول لکھدیاں لکھدیاں لکھاری نے بڑے پتے دیاں گلاں لکھیاں نیں۔جیویں چودھری اپنے پتر نوں ماں نال گل کردیاں ویکھ نصیحت کردا اے کہ زنانی دی عزت کرنی اے بھاویں اوہ کسے وی رنگ نسل تے قوم دی ہووے۔
ناول پڑھیاں ایہدی کئیں حوالیاں نال نویکلتا نوں داد دیون نوں دل کردا اے تے لکھن ڈھنگ ویکھئے تے اک ودھیا لکھاری والے گُن تے محکمہ ر یلوے بارے جانکاری پڑھیے تے لگدا اے لکھاری اوتھوں دا افسر یا ملازم رہیا اے جے ناول وچ موجودتریخی واقعیاں نوں پڑھیے تاں اوہناں دے تریخ دان ہوون دا جھولا پیندا اے۔ انج ای جو جانکاری اوہناں رُکھاں بارے دتی اے اوہ پڑھیے تے لگدا اے کہ اوہ ماہر نباتات اے۔ لکھاری نے کئیں رکھاں دے ناں جیویں الٹا اشوک’ لمبو’ گلاب’ ٹاہلی’ شریہ’ پراجن بارے تاں ڈھیر جانکاری دتی اے اینی کہ ناول دا اک باب ای ارجن دے ناں تے لکھیا اے۔ ایس باب وچ ایس رکھ دے ناں ہندو وسیب تے مذہب وچ ایہدا مقام تریخ نال ایہدا جوڑ ایس رُکھ دا وزن ایہدے طبی فیدے تے ورتا ایہدے تے پلن والے قیمتی کیڑے تے ایہدے پتراں نال بنن والیاں دوائیاں دا ذکر کر کے اپنے ماہر نباتات ہوون دے نال نال فطرت نال نویکلا تعلق ہوون دا ثبوت دتا اے۔
جیویں لکھاری رکھاں بارے بوہت کجھ جاندا اے انج ای پکھیروواں بارے وی چوکھی جانکاری اوہناں ایس ناول وچ سانجھی کیتی اے۔ جیویں طوطے بارے جانکاری کہ ایہہ ہندوستان وچ کنج آئے تے کون لیائے وغیرہ وغیرہ۔ لکھاری نے کئیں تھاواں تے بڑے معنی خیز جملے لکھے نیں۔ جیویں چودھری جدوں اپنے ڈاکٹر پتر نوں نصیحتاں کر رہیا سی تے اوتھے اوہناں دوگلاں بڑیاں پتے دیاں تے من کھچویاں لکھیاں اک تاں پتر ڈاکٹر دا ہڑتال نال کوئی تعلق نہیں مطلب انسانیت دی سیوا اوہدا موہرلا فرض ہوندا اے دوجا مریضاں دیاں مرضاں سمجھن لئی لوکائی دی بولی تینوں اونی چاہی دی اے ایتھے اوہناں نہ صرف اک درد مند انسان ہوون دا پک کروایا اے سگوں اپنے خطے تے دھرتی دی بولی دی وڈیائی کر کے اوس نوں جانن تے بولن ول پریریا اے۔
اج دے دور دا ماپے اپنی اولاد دیاں ودھ توں ودھ ریجھاں پوریاں کرن تے لگے ہوئے نیں تے ایس چکر وچ کدیں کدیں اپنی چادر توں باہر پیر وی کڈھ لیندے نیں پر بدلے وچ اولاد اُنج فرمانبردار نہیں سگوں اولاد کول ماں پیو لئی ویلا ای کوئی نہیں۔ ایہہ ساڈے اج دے سماج دی بہت وڈی کوہج اے جہدے ول لکھاری نے دھیان دوایا اے انج اسیں آکھ سکنیں آں کہ جتھے لکھاری اندر ہور بہت ساریاں خوبیاں نیں اوتھے ای اوہ سماج دے وی بہت وڈے نباض نیں تے نہ صرف آپ ایس بھیڑ نوں محسوسدے نیں دوجیاں دا دھیان ایس ول کرواندے نیں سگوں نویں پیڑھی نوں مت وی دیندے نیں۔
لکھاری دا بیانن ڈھنگ’ منظر کشی تے کردار نگاری سب ودھیا نیں۔ منظر کشی انج کردے نیں کہ لفظ کرداراں دا چولاپا کے ساہمنے آکھلوندے نیں جیویں اوہ رکھ اتے پکھیرواں دے لگے دربا بارے لکھدے نیں۔ انج ای کردار وی اینے ودھیا نیں تے سب توں ودھ بیانن دا سہپن سمتھ سن’ چودھری’ اکرم کک’ اشرف مالی’ ندیم مالی’اصغر ڈرائیور’ رشید دھوبی’ماسی شاہدہ’ نائب قاصد صفدر وغیرہ لکھاری نے کئیں آئے واجڑے وجاچلے والے باب وچ ایہناں ساریاں ملازماں دا ذکر کیتا اے کہ اوہ کوٹھی نمبر8 وچ آئے کم کیتے تے چلے گئے کئیاں اپنے گھر لے لئے کئیاں دے بال پڑھ کے افسر لگ گئیوغیرہ۔
لکھاری دی ایہہ گل ہور وی دل نوں لگدی اے کہ اصل لہور تاں مال روڈ دے آل دوال دا علاقہ اے۔ بحریہ ٹائون تے ڈیفنس تاں لہور دے نال وسائے گئے دوجے شہر نیں۔ انج لگدا اے جیویں لکھاری پڑھیاراں دیاں دلاں دیاں گلاں جاندا اے تے یا فیر اوہدے اپنے اندر دیاں گلاں ایہنیاں صاف نیں کہ اوہ ہر دوجے انسان دے دل دیاں آوازاں نیں۔
اپنے علاقے اپنی دھرتی تے اپنی بھوئیں نال لگائو تے پیار نوں لکھاری اپنے سوہنے ڈھنگ نال بیانیا اے کہ دل داد دتے بناں نہیں رہ سکیا جیویں انگریزاں مقامی رکھ ای اپنے گھراں وچ لگوائے کیوں جے پکھیرو اوپرے رکھاں تے اپنے آہلنے نہیں بنائوندے اوہناں پکھرواں دی مثال دے کے اج دے سماج تے چوٹ لگائی اے جہڑے اپنے اصل خطے تے دھرتی نالے اوہدی بولی نوں چھڈ کے اوپریاں علاقیاں تے اوبڑبولیاں دا دم بھر رہے نیں۔ غرور و تکبر دی نندیاں’ ناانصافی’فوجیاں دیاں کجھ غاصبانہ کارروائیاں’ سرکاری کھاتیاں بارے کہ لکھیا کجھ ہور جاندا اے تے وکھایا کجھ ہور۔ سفارش تے رشوت سرکاری گھراں تے اوتھوں دیاں سہولتاں گھلپلے تے بدعنوانیاں بارے دسیا اے۔ ایہدے نال نال کتاباں پڑھن خاص کرماں بولی وچ تے ادبی سجناں نوں ملن تے یاراں نال بہاراں دی اہمیت نوں وی خوب بیانیا اے ایہہ ناول ہر طرحاں ودھیا تے مکمل اے۔ صرف اک گھاٹ جہڑی مینوں لگی او رومانوی پکھ اے۔ پر اینیااں ساریاں خوبیاں اک گھاٹ نوں بڑی چنگی طرحاں سنبھال سکدیاں نیں۔
حیاتی دے باغ نوں پھلن پھلن لئی جتھے دوجیاں ہور کئیں شیواں اپنا نویکلا کردار نبھائوندیاں نیں اوتھے ای سجن یار بیلی وی چوکھے لوڑی دے نیںایہہ حیاتی نوں رنگلا تے خوشگوار بناون لئی بہت ضروری نیں۔ یاراں بیلیاں نال جیہڑا ویلا گزاری دا اے اوہ انملا ہوندا اے ایہہ سب توں ودھیا ویلا ہوندے اوس ویلے اسیں اپنے لئی جی رہے ہونے آں لکھاری نے اپنی لکھت راہیں ایہہ درس وی بڑے چج نال دتا اے۔۔ایس ناول نوں پڑھیاں اک تھاہرے بہت کجھ لبھدا اے ۔میں لکھاری دے ایس نویکلے لکھن ڈھنگ نوں داد دیندی آں تے ماں بولی دے کھیتر وچ اوہناں دے ایہو جیہے ہور کیہں ناولاں لئی دعا کرنی آں۔