ماہرتعلیم ڈاکٹر آصف اعوان دی علمی و ادبی خدمات

شکیل امجد صادق

اردو ادب وچ تحقیق و تنقید نوں اک موثر مقام حاصل اے سگوں ایس طرح کہنا زیادہ بہتر تے مناسب ہووے گا کہ تنقید تے تحقیق دا چولی دامن دا ساتھ اے۔ اک ادیب اک نثرپارہ تے شاعر منظم ادب لکھ کے اپنا ادبی فرض پورا کر لیندا اے پر اوہدے وکھووکھ پہلوئواں دے در واء کرنا تے خیالات نوں معنی دا لبادہ پہنانا اک نقاد دا کم اے۔ ایس نثر تے نظم دے پوشیدہ معنی تے مفاہیم تلاش کرنا وی اک ناقد دے فرائض وچ آ جاندا اے۔ اک ادیب اپنی باقیات وچ کیہ چھڈدا اے؟ اوہنوں اکٹھا کرنا اک مرتب دا کم اے۔ کسے ادیب دے متن دی تدوین اک مدون دا کم اے۔ کسے فکشن نگار دی فکشن نگاری تے شاعر دی شاعری وچ چھپیاں ہوئیاں پرتاں تے حقیقتاں نوں آ شکار کرنا اک محقق دی ذمہ داری وچ آندا اے ایس لئی ایہ کہنا بے معانی نہیں ہووے گا کہ اک ادیب‘ نقاد‘ محقق تے مدون دا دائرہ کار وسعت اختیار کر چکیا اے۔ ہن ایہ گل تقویت پھڑدی جا رہی اے کہ ادب ہن جدیدیت توں آزادی دے بعد ماجدیت ول گامزن ہو رہیا اے۔ ایسے طرح نامور ماہر تعلیم تے اقبال شناس‘ ڈاکٹر آصف اعوان دا شمار وی اجہے معمار ادب وچ ہوندا اے جہناں نے علم و ادب دی کشت ویراں نوں زرخیزی بخشن تے آبیاری وچ اہم کردار ادا کیتا۔
ڈاکٹر اظہار احمدگلزار دی تحقیق دے مطابق ڈاکٹر محمدآصف اعوان دا تعلق اعوان برادری نال اے جہناں دی اکثریت جنوبی ایشیا وچ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے مغربی حصیاں وچ آباد اے۔ ایہ قوم کوہ نمک دے علاقے وادی سون سکیسر وچ ستویں صدی عیسوی وچ عرب حملہ آوراں دے دور وچ ایتھے آئی سی۔ اعواناں نوں گھٹوگھٹ پاکستان وچ سب توں وڈا قبیلہ منیا جاندا اے جو خیبر توں کراچی‘ بلوچستان تے پنجاب تک آباد اے۔ ایس برادری دے بندے سندھی‘ بلوچی‘ ہندکو تے پشتو بولدے نیں۔ اج تک وادی سون سکیسر نوں اعواناں دے گڑھ دی حیثیت حاصل اے۔ اعواناں وچ بے شمار اولیاء ہوئے نیں‘ صرف وادی سون سکیسر دے چھوٹے جہے علاقے وچ چار سلطان العارفین دے مزار نیں جہناں وچ حضرت سلطان سخی محمد‘ حضرت سلطان حاجی احمد تے حضرت سلطان مہدی دے ناں نمایاں نیں۔ ایہناں توں علاوہ حضرت سلطان العارفین سلطان باہو وی اعوان قبیلے نال تعلق رکھدے نیں۔ محمدآصف اعوان 14 جنوری 1963ء ن وں گرجاکھ ضلع گوجرانوالہ وچ چوہدری الٰہی بخش اعوان دے گھر پیدا ہوئے۔ الٰہی بخش اعوان قیام پاکستان توں پہلاں فوج وچ ملازم سن‘ انڈین آرمی وچ اعلیٰ خدمات دے صلے وچ اوہناں نوں بہادری دے اک تمغے نال وی نوازیا گیا۔ فوج توں ریٹائرمنٹ دے بعد اوہناں نے محکمہ آبپاشی وچ پٹواری دی ملازمت اختیار کر لئی۔
ہجرت دے بعد پاکستان آ کے ولیکا سلک ملز وچ بطور اکائونٹنٹ ملازم ہو گئے۔ 1968ء نوں اوہناں دے والد دا انتقال ہو گیا۔ جدوں اوہناں دے والد دا انتقال ہویا تے محمدآصف اعوان دی عمر صرف ساڑھے ست ورھے سی۔ والد دی چھیتی وفات دے بعد ڈاکٹر محمدآصف اعوان دی تعلیم و تربیت دی ساری ذمہ داری اوہناں دے والدہ تے وڈے بھائی دے سر آن پئی۔ اوہناں دی والدہ پڑھی لکھی خاتون نہیں سن پر اوہناں نے اپنے بچیاں دی تعلیم دا بڑے شوق نال پربندھ کیتا۔ محمدآصف اعوان نے گورنمنٹ پرائمری سکول گرجاکھ نمبر اک وچ ابتدائی تعلیم حاصل کیتی۔ بعد وچ گورنمنٹ جناح میموریل ہائی سکول گوجرانوالہ وچ داخلہ لیا تے ایتھوں چوتھی توں دسویں تک تعلیم مکمل کیتی۔ اوہناں نے 1983ء وچ بی اے دا امتحان گورنمنٹ اسلامیہ کالج گوجرانوالہ توں پاس کیتا۔ 1987ء وچ جامعہ پنجاب توں ایم اے اردو دا امتحان ایس اعزاز دے نال پاس کیتا کہ اوہناں نوں طلائی تمغہ عطا کیتا گیا۔ 1988ء وچ اوہناں نے جامعہ پنجاب توں ای ایم ایڈ دا امتحان پاس کیتا۔ ایس ڈگری دے حصول لئی اوہناں نے علامہ اقبال تے اکبرالٰہ آبادی دے تعلیمی نظریات دا تقابلی جائزہ دے عنوان توں تحقیقی مقالہ لکھیا۔ 1994ء وچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی توں اقبالیات وچ ایم فل دی سند حاصل کیتی۔ ایس مقالے دا موضوع اقبال تے اکبرالٰہ آبادی دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ سی۔ 2001ء وچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی توں ای اقبالیات وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہناں دی پی ایچ ڈی دے مقالے دا موضوع علامہ محمد اقبال کا تصور ارتقاء‘ ایک تحقیقی جائزہ سی۔ آپ 1988ء وچ ایم اے دی ڈگری حاصل کردے ای تدریس دے شعبے نال وابستہ ہو گئے۔ شروع وچ مولانا ظفرعلی خان ڈگری کالج وزیرآباد توں بطور لیکچرار اردو اپنی ملازمت دا مڈھ بنھیا۔ فیر گورنمنٹ کالج سیٹلائٹ ٹائون گوجرانوالہ تے گورنمنٹ اسلامیہ کالج گوجرانوالہ وچ وی تدریسی فرائض نبھاندے رہے۔ آپ نے ایتھے یاراں ورھے تک طالب علماں دی علمی تشنگی مٹائی۔ 2005ء وچ آپ ایسے کالج وچ ترقی پا کے اسسٹنٹ پروفیسر دے منصب تک اپڑے۔ ڈاکٹر محمد آصف اعوان نوں ایہ اعزاز وی حاصل اے کہ اوہ گورنمنٹ کالج فیصل آباد وچ پہلی بین الاقوامی اردو کانفرنس دے منتظم مقرر ہوئے۔
تنقید‘ تحقیق‘ شعریت تے تشریح و توضیحی اعتبار نال آپ سولاں کتاباں دے لکھاری نیں۔ نصابی کتاباں دے حوالے نال وی آپ دی خدمات نوں بھلایا نہیں جا سکدا۔ ایہ گل چٹے دن وانگوں روشن تے پرحقیقت اے کہ پروفیسر ڈاکٹر محمد آصف اعوان نے اردو تنقید تے تحقیق نوں عزت‘ معیار‘ حقیقت تے وقار دی رفعتاں نال آشنا کیتا تے اردو ادب نوں رفعتاں تے بلندیاں نال آشکار کیتا۔ آپ سراپا محبت نیں تے حلیمی طبیعت دا سرچشمہ نیں۔٭