زندگی امید تے قائم اے

خالد مسعود خان

مینوں زیادہ تے پتہ نہیں پر میرے علم دے مطابق سندھ وچ چار میرپور نیں۔ میر اصل وچ سندھ دے حکمراناں دا لقب سی تے ایہ آباد ہون والے شہر تے قصبے سندھی حکمران میراں دے ناں اُتے نیں۔ میں ایہ چارے میرپور یعنی میر پور خاص’ میرپور بتھورو’ میرپور ساکڑ تے میرپور ماتھیلو ویکھ چکیا واں۔ ممکن اے کوئی پنجواں میرپور وی ہووے پر مینوں ایہدا پتہ نہیں۔ ایسے طرح سندھ وچ درجن بھر توں ودھ قصبے تے شہراں دا ناں ٹنڈو توں شروع ہوندا اے کئی سندھی دوستاں توں ٹنڈو دا مطلب پچھیا پر کوئی وی ٹھیک طرح نہ دس سکیا پر ایہ قصبے یاں ٹائون دا متبادل اے۔
شہراں دے ناواں دے نال کجھ سابقیاں تے لاحقیاں دا قصہ وی انج دا ای اے۔ پاکستان وچ بہت سارے شہراں دے نال ”پور” دا سابقہ لگا ہویا اے جیویں بہاولپور’ خان پور’ میرپور تے خیرپور وغیرہ۔ پرانی گل اے میں انور مسعود صاحب تے امجد اسلام امجد صاحب دے نال ملتان توں بہاولپور جا رہیا سی راہ وچ ایویں ای گل بات دوران میں انور مسعود صاحب تو ںپچھیا کہ ایہ لفظ پور دا کیہ مطلب اے؟ انور صاحب کہن لگے کہ پور دا مطلب بیٹا اے’ بہاول دا بیٹا’ خان دا بیٹا وغیرہ۔ ایہ گل سن کے امجد صاحب نے شرارتی نظراں نال میرے ول ویکھیا تے انور مسعود صاحب کہن لگے کہ یار انور ایہہ بھرپور دا کیہ مطلب اے۔ انور مسعود نے جواب دتا کہ اینویں یبلیاں نہ مار۔
میرپور خاص نوں انج تے میر مراد علی خان تالپور نے 1806ء وچ تعمیر کروایا تے تالپور ریاست دا دارالحکومت قرار دتا۔ پر ایہ ایہدے توں سینکڑوں ورھے پہلاں آباد سی تے 1784ء وچ ایس علاقے نوں میر فتح علی خان تالپور نے فتح کرکے اپنی ریاست دا حصہ بنایا۔ میر شیر محمد تالپور نے میرپور نوں ریاست قرار دیندے ہوئے ایتھے قلعہ تعمیر کروایا۔ میرپور 1843ء تک تالپور ریاست دا صدر مقام رہیا جدوں تک میر شیر محمد خان تالپور نوں چارلس جیمز نیسپئر دے مقابلے وچ ڈابو دی جنگ وچ شکست ہوئی تے ایہ ریاست ایسٹ انڈیا کمپنی دا حصہ بن گئی۔ میرپور خاص توں صرف بائی کلو میٹر دے فاصلے تے چتوڑی وچ میراں دے عالی شان مقبرے نیں جو اسلامی تے راجستھانی طرز تعمیر دا خوبصورت نمونہ نیں۔ ایتھے گنبد والے باراں عدد مقبرے نیں جہناں وچوں نو مقبرے ایس خطے دے روایتی پیلے پتھر نال تے تن عدد اٹاں نال تعمیر کردہ نیں۔ ایہناں وچ موسیٰ تالپور پہلا تالپور حکمران سی جہدا مقبرہ ایتھے تعمیر ہویا ایس توں علاوہ ایتھے میرپور خاص دے بانی میرعلی مراد تالپور تے ٹنڈو اللہ یار دے بانی میراللہ یار تالپور دے مقبرے وی نیں۔ چتوڑی وچ تعمیر کردہ ایہ مقبرے ویکھن نال تعلق رکھدے نیں۔
راہ وچ ٹنڈو اللہ یار توں ٹنڈو آدم دی سجی یاد آئی پر گڈی دا رخ حیدرآباد ول ای رکھیا تے ایہدی دو وجوہات سن’ پہلی ایہ کہ ٹنڈو آدم ساڈے سارے شیڈول وچ شامل ای نہیں سی تے ساڈے کول حیدرآباد ویکھن لئی صرف اک دن سی جہنوں ٹنڈو آدم دی سجی دی نذر نہیں سی کیتا جا سکدا۔ حیدرآباد وچ سانوں میراں دے مقبلے جہناں نوں سندھی وچ ”میراں جاقبہ” کہندے نیں ویکھنے سن’ اک دوجے دے نال جڑے دو احاطیاں وچ تعمیر کردہ ایہ چوکور مقبرے بنیادی طورتے اک ای ڈیزائن دے نیں پر ایہناں دا جائز عمارتی سامان’ سجاوٹی کم’ ٹائل ورک’ پتھر تے کنندہ کری’ میناکاری تے نقش نگاری ایہناں مقبراں نوں وکھری وکھری پچھان دیندی اے۔ ایہ دوویں احاطے تقریباً چھ ایکڑ رقبے تے مشتمل نیں تے ایہناں وچ سب توں شاندار مقبرہ میرکرم علی تالپور دا اے۔
میرکرم علی نے اپنا مقبرہ اپنی زندگی وچ ای ڈیزائن کروا لیا سی۔ ایس مقبرے دے نال میرکرم دے بیٹیاں میرنور محمد خان’ میر ناصر خان تے پوترے میر شہداد خان تالپور دے مقبرے نیں۔ جدوں اسیں ایتھے اپڑے تے ایہناں مقبراں دی تزئین و آرائش تے مرمت دا کم جاری سی۔ چھوٹیاں اٹاں دے ڈھیر سن تے رنگدار روغنی ٹائلاں دے ان گنت نمونیاں تے مشتمل تعمیری سامان ہر پاسے کھلریا ہویا سی۔ کاریگر نیلی ٹائلاں تے روغنی ٹکڑیاں نال جوڑ کے پرانے نمونیاں دے بالکل عین مطابق تزئین و آرائش وچ مصروف سن۔ چونے وچ پیلی مٹی ملا کے باہر والیاں کندھاں تے پلستر ہو رہیا سی۔ ایسے طرح مٹی وچ ناریل دے اُتوں اترن والے ریشے نوں ملا کے نیلی ٹائلاں لائیاں جا رہیاں سن۔ چھوٹے چھوٹے چوکور’ تکون’ ستارہ نما’ پنج پہلو’ شش پہلو تے ہشت پہلو روغنی ٹکڑیاں نوں جوڑ کے موزاٹک نما ڈیزائن بنائے جا رہے سن۔ کسے زمانے وچ ایسے قسم دا کم ملتان وچ رکن الدین عالم دے مقبرے تے آغاخان فائونڈیشن نے کروایا سی۔ پرانے تے نویں کم وچ کوئی فرق نہیں سی تے کدھرے نہیں سی لگدا کہ ایہ کم صدیاں بعد ہو رہیا اے۔
جام نظام الدین’ دریا خان’ جان بیگ ترکان ‘مرزاجانی’ نواب شرفاخان’ مرزا باقی بیگ تے مرزا خان بابا توں علاوہ مائی مکلی دا مقبرہ بڑا شاندار اے پر عیسیٰ خان ترکان دے مقبرے دا تے کوئی جواب نہیں۔ اودں ایہ مقبرہ کھنڈر بن رہیا سی۔ اللہ جانے ہن کیہ حال اے؟ کسے دن ایدھر وی نکل چلاں گا۔ زندگی امید تے قائم اے۔٭